امکان‌سنجی ایجاد شبکه پیوسته سبزراه با استفاده از ظرفیت مسیرهای پیاده‌راهی (مطالعه موردی شیراز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سارا پورکیانی 1
مجتبی آراسته 2
عبدالحسین ظریفیان مهر 3
1 دانش آموخته کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
3 استادیار، گروه طراحی شهری، دانشکده فنی و مهندسی، موسسه آموزشی غیرانتفاعی ارم، شیراز، ایران.
10.22034/usd.2024.2023199.1217
چکیده
یکی از دغدغه‌های اساسی برنامه‌ریزان و طراحان شهری، ارتقاء و توزیع عدالت محور سرانه‌های خدماتی و افزایش کیفیت فضاهای شهری است که کاربری فضای سبز به‌عنوان عنصری زنده و پویا، نقش مهمی بر عهده دارد. باغات قصرالدشت که بخش اعظم آن در محدوده منطقه شش شهر شیراز قرار دارد، منبع باارزشی در جهت ارتقاء کیفیت محیطی و پوشش فضاهای فراغتی و گردشگری محسوب می‌شود. طی سال‌های اخیر شهرداری شیراز اقدام به احداث و توسعه چندین پیاده‌راه نموده که اگرچه ازلحاظ پوشش سرانه فضای سبز و تأمین نیازهای تفریحی شهروندان، موفقیت‌هایی داشته اما عدم انسجام و پیوستگی این پیاده‌راه‌ها نتوانسته آن‌گونه که باید، منجر به توسعه شبکه هم‌پیوند پیاده‌راه‌‌ها گردد. پژوهش حاضر تحقیقی کاربردی است و هدف آن ارائه شبکه هم‌پیوند سبزراه‌ها با بهره‌مندی از ظرفیت مسیرهای پیاده‌راهی موجود در منطقه شش شهر شیراز است. روش تحقیق تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره (تلفیق روش آنتروپی‌شانون و ویکور) و تحلیل شبکه در محیط GIS است. در همین راستا پهنه‌ها و کریدورهای مستعد برای ایجاد شبکه پیوسته سبزراهی شناسایی شد. با به‌کارگیری روش تحلیل شبکه، امکان هم‌پیوندی کانون‌ها و کریدورهای شناسایی‌شده مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس گزینه‌های موجود از طریق سنجش معیارهای تأثیرگذار بر ایجاد شبکه پیوسته سبزراهی امتیازدهی شد. نهایتاً، از طریق روش تحلیل چند معیاره، گزینه‌ها رتبه‌بندی شدند و گزینه شماره2 به‌عنوان مستعدترین مسیر پیشنهاد شد. گزینه 2 درواقع سه پیاده‌راه  مهم و محبوب شهر شیراز به نام‏های رادفر، استاد شجریان و بهشت را به هم متصل می‌کند. هر سه پیاده‌راه در عمق یا جداره باغ‌های قصرالدشت شیراز احداث‌شده‌اند و از محبوبیت و ظرفیت مناسبی برای جذب گردشگران برخوردارند. گزینه منتخب با ظرفیت سنجی و مکان‌یابی هدفمند کریدورهای مستعد ظرفیت پیاده‌راه‌سازی، انسجام و هم پیوندی شبکه‌های سبز پیاده‌راهی در پهنه های باغ شهری شیراز را تضمین نموده و می‌تواند نقش مهمی در اهداف توسعه پایدار شهری و ارتقا شورونشاط شهروندان و گردشگران داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Feasibility of Creating a Continuous Greenway Network by Using the Capacity of Pedestrian Routes (Case Study: Shiraz)

نویسندگان English

Sara Pourkiani 1
Mojtaba Arasteh 2
Abdolhossein Zarifian Mehr 3
1 M. Sc. In Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Urban Design, Faculty of Technology and Engineering, Eram Institute of Higher Education, Shiraz, Iran.
چکیده English

Today, one of the basic issues of urban planners is the improvement of urban spaces, among which green use as a living and dynamic element plays an important role in this field. On the other hand, the correct identification of these spaces and their adaptation, considering the importance of gardens and green spaces in the city, leads to a distribution that is proportional to the size and power of the region. This action needs analysis and feasibility studies, which is a step in the direction of moving from the current situation to the desired situation. Gardens of Qasr al-Dasht, most of which are located within the six cities of Shiraz, are considered a valuable resource for improving the quality of the environment. The current research is an applied research and a combination of library and analytical methods, and its purpose is to provide a continuous network of greenways through the efficiency of pedestrian routes according to the current conditions of the six cities of Shiraz. The method used in this research is the multi-criteria decision-making technique (combination of Entropy Shannon and Vicor method) and network analysis in GIS environment. First, through GIS software, potential areas were identified for creating a continuous greenway network. Then, by using the network analysis method, the possibility of connecting the identified points in the form of a corridor was explained. In the following, the available options were scored by measuring the criteria affecting the creation of a continuous greenway network. Finally, through the method of multi-criteria analysis, the options were ranked and alternative #2 was proposed as the most likely path. The findings of this research, while stating that the field of greenways and sidewalks are aligned, showed that this area has provided spaces in the form of places with the ability to walk, which have been welcomed by users due to the existing infrastructure and facilities. In general, it is concluded that the connection of recreational and green attractions in the form of recreational green corridors, while connecting the attractions, provides an opportunity to know the neglected natural elements.

کلیدواژه‌ها English

Pedestrian Way
Network Analysis
Vikor
Greenway Continuity
Shiraz
  • اقاجانی، هادی، و پندار، هادی. (1399). تبیین معیارهای امکان‌سنجی تبدیل خیابان به پیاده‌راه در مراکز شهرها، مورد مطالعاتی: هسته مرکزی شهر بابل.معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 14(35)، 221-205.

https://doi.org/10.22034/aaud.2021.215404.2089

  • ایرانی بهبهانی، هما، و برنجی، مریم. (1390). طراحی سبزراه‌های شهری برای ایجاد پیوستگی بین ساختارهای طبیعی ـ تاریخی درون‌شهری (مطالعه: شهر ری).مطالعات باستان‌شناسی، 3(1)، 64-45.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_28694.html

  • ثقفی اصل، آرش. و عبداله‌زاده‌طرف، اکبر (1389). پیاده‌مداری گامی به‌سوی شبکه کارآمد حمل‌ونقل شهر پایدار. تفکر معماری، 22، 22-15.

https://www.magiran.com/p931219

  • حریرچیان، مینو. (1397). زیرساخت‌های سبز در شهرهای جدید. گزارش کارگروه تحقیق و توسعه شرکت مادر تخصصی عمران شهرهای جدید، وزارت راه و شهرسازی.
  • شرکت مهندسین مشاور جهان‌نمای شهر راز. (1394). طرح جامع فضای سبز شهر شیراز. شیراز: شهرداری شیراز.
  • قربانی، رسول، روستایی، شهریور، و کرباسی، پوران. (1399). تحلیلی بر تداوم و پیوستگی شبکه اکولوژیک شهری با مدل تئوری گراف.آمایش سرزمین، 13(2)، 281-309.

https://doi.org/10.22059/jtcp.2020.313025.670169

  • محمدی، حمید، خوشی، سمانه، و امامی، فریبا. (1392). امکان‌سنجی پیاده‌راه‌سازی در محورهای شهری (نمونه موردی: محور مسجد جامع واقع در بافت تاریخی یزد). همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر، مشهد: موسسه آموزش عالی خاوران.

https://civilica.com/doc/239254/

  • Ahern, J. (2002). Greenways as Strategic Landscape Planning: Theory and Application. Netherlands: Wageningen University.‏
  • Akpinar, A. (2016). Factors influencing the use of urban greenways: A case study of Aydın, Turkey. Urban Forestry & Urban Greening, 16, 123-131.‏

https://doi.org/10.1016/j.ufug.2016.02.004

  • Bilgili, B. C., & Gökyer, E. (2012). Urban Green Space System Planning. In M. Ozyavuz (Ed.), Landscape Planning. (107-122). London: InTech Open.

http://www.intechopen.com/books/landscape-planning/urban-green-space-system-planning

  • Chin, E.Y., & Kupfer, J.A. (2020). Identification of environmental drivers in urban greenway communities. Urban Forestry & Urban Greening, 47, 126549.‏

https://doi.org/10.1016/j.ufug.2019.126549

  • Cook, E.A., & van Lier, H.N. (1994). Landscape planning and ecological networks: an introduction. In E. A. Cook, & H. N. van Lier (Eds.), Landscape planning and ecological networks. 6F (1-11). Amsterdam:

https://asu.elsevierpure.com/en/publications/landscape-planning-and-ecological-networks-2

  • Erickson, D.L. (2004). The relationship of historic city form and contemporary greenway implementation: a comparison of Milwaukee, Wisconsin (USA) and Ottawa, Ontario (Canada). Landscape and Urban Planning, 68(2-3), 199-221.‏

https://doi.org/10.1016/S0169-2046(03)00160-9

  • Ferenchak, N.N., & Barney, A. (2024). Analysing access to parks and other green spaces on walking, biking, and driving networks through a socioeconomic lens. Local Environment, 29(5), 663–679.

https://doi.org/10.1080/13549839.2023.2300949

  • Forsyth, A., & Southworth, M. (2008). Cities Afoot—Pedestrians, Walkability and Urban Design. Journal of Urban Design, 13(1), 1–3.

https://doi.org/10.1080/13574800701816896

  • Horte, O.S., & Eisenman, T.S. (2020). Urban greenways: A systematic review and typology. Land. 9 (2), 40.‏

https://doi.org/10.3390/land9020040

  • Jang, M., & Kang, C.D. (2016). The effects of urban greenways on the geography of office sectors and employment density in Seoul, Korea. Urban Studies, 53(5), 1022-1041.‏

https://doi.org/10.1177/0042098015569973

  • Jim, C.Y., & Chen, S.S. (2003). Comprehensive greenspace planning based on landscape ecology principles in compact Nanjing city, China. Landscape and urban planning, 65(3), 95-116.‏

https://doi.org/10.1016/S0169-2046(02)00244-X

  • Liu, X., Zhu, Z., Jin, L., Wang, L., & Huang, C. (2018). Measuring patterns and mechanism of greenway use–A case from Guangzhou, China. Urban Forestry & Urban Greening, 34, 55-63.‏

https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.06.003

  • Melicher, J., & Špulerová, J. (2022). Application of landscape-ecological approach for greenways planning in rural agricultural landscape. Environments, 9(2), 30.‏

https://doi.org/10.3390/environments9020030

  • Pena, S.B., Abreu, M.M., Teles, R., & Espírito-Santo, M.D. (2010). A methodology for creating greenways through multidisciplinary sustainable landscape planning. Journal of environmental management, 91(4), 970-983.‏

https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2009.12.004

  • Rhoads, D., Solé-Ribalta, A., & Borge-Holthoefer, J. (2023). The inclusive 15-minute city: Walkability analysis with sidewalk networks. Computers, Environment and Urban Systems, 100, 101936.‏

https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2022.101936

  • Ribeiro, L., & Bar`ao, T. (2006). Greenways for recreation and maintenance of landscape quality: five case studies in Portugal. Landscape and urban planning, 76(1-4), 79-97

https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2004.09.042

  • Rottle, N.D. (2006). Factors in the landscape-based greenway: a Mountains to Sound case study. Landscape and Urban Planning,76(1-4), 134-171.‏

https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2004.09.039

  • Selig, K. (2012).The Relationship between Greenways and Regional Planning. Master Thesis, School of Architecture Planning and Preservation, Columbia University, New York, Columbia.

https://doi.org/10.7916/D8ZP4D77

  • Shahani, F. (2012). The Role of Green Way in the Achievement of Urban Sustainable Development (District 3 of Tehran as a Case Study). World Applied Sciences Journal, 19(10), 1514-1522.‏

https://doi.org/10.5829/idosi.wasj.2012.19.10.687

  • Toccolini, A., Fumagalli, N., & Senes, G. (2006). Greenways planning in Italy: the Lambro River Valley greenways system. Landscape and urban planning, 76(1-4), 98-111.‏

https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2004.09.038

  • Walmsley, A. (2006). Greenways: multiplying and diversifying in the 21st century. Landscape and urban planning, 76(1-4), 252-290.‏

https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2004.09.036

  • Yang, X., Sun, H., Huang, Y., & Fang, K. (2022). A framework of community pedestrian network design based on urban network analysis. Buildings, 12(6), 819.

https://doi.org/10.3390/buildings12060819

توسعه پایدار شهری
دوره 6، شماره 19
تابستان 1404
صفحه 67-80