ارزیابی میزان مطلوبیت کیفیت مسکن و بافت نوسازی شده با چارچوب معماری احیاکننده (موردمطالعه؛ محله شمشمیری، منطقه 9 تهران)

درویش, امیرپژمان; منصوری, بهروز; جاویدی نژاد, مهرداد

doi:10.22034/usd.2024.1999853.1108

ارزیابی میزان مطلوبیت کیفیت مسکن و بافت نوسازی شده با چارچوب معماری احیاکننده (موردمطالعه؛ محله شمشمیری، منطقه 9 تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

امیرپژمان درویش ¹

بهروز منصوری ²

مهرداد جاویدی نژاد ²

¹ دانشجوی دکتری معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22034/usd.2024.1999853.1108

چکیده

کیفیت روابط و نظام بازتولید مناسبات اجتماعی ـ اقتصادی و تکنولوژی به صورت تسلسل مسائل کالبدی بحث‌های پر دامنه‌‌ای را در ارتباط با ماهیت، اهمیت و مسائل مختلف این سطح از نظام برنامه‌ریزی از جمله رویکرد توسعه پایدار در پی داشته است. معماری احیایی یا احیا کننده به عنوان یک رویکرد کل نگر که از معماری پایدار مشتق شده است می‌تواند در فرآیند ساخت و ساز بافت فرسوده مورد استفاده قرار گیرد. ارزیابی میزان مطلوبیت کیفیت مسکن و بافت نوسازی شده با چارچوب معماری احیاکننده با تمرکز بر تأثیرات زیست محیطی، بر حفاظت و عملکرد در تناسب با ویژگی‌های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی متمرکز است. شیوه‌ گردآوری مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای، پیمایش است. جامعه آماری پژوهش را شهروندان محله شمشیری در منطقه 9 شهر تهران و همچنین پلاک‌ها و واحدهای مسکونی هدف را تشکیل می‌دهد. در این پژوهش پس از مطرح‌شدن سؤالات تحقیق، مطالعات مقدماتی دربارۀ موضوع تحقیق انجام شد. پس از انتخاب موضوع تحقیق، جهت دستیابی به اهداف تحقیق، مراجعه به منابع کتابخانه‌ای و بانک اطلاعاتی، اطلاعات موردنظر فیش‌برداری و جمع‌آوری شد. برای مطالعات میدانی پس از طرح سؤالات و با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته دارای 6 بعد ساختاری (20گویه) می‌باشد که هفت خرده مقیاس رضایت، انطباق، مشارکت، دلبستگی، روابط، ارزش‌ها و تعهد را مورد بررسی قرار می‌دهد و در 20 گویه تنظیم شده است. براساس نتایج و یافته‌های پژوهش با توجه به نتایج ضریب همبستگی پیرسون بین میزان کیفیت مسکن با بافت شهری شهروندان در هر سه بافت رسمی، غیررسمی (بلافصل) و فرسوده در محله شمشیری ارتباط معناداری وجود دارد. اما این رابطه در بافت رسمی و غیررسمی به ترتیب با ضرایب همبستگی 0/894 و 0/761 مثبت و معنادار است اما در بافت فرسوده با ضریب همبستگی 0/347- منفی و معنادار می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

بافت فرسوده

مسکن

معماری احیاکننده

روش پیمایش

محله شمشیری

موضوعات

معماری

عنوان مقاله English

Assessing the Desirability Criterion of Housing Quality and Renovated Texture Using Regenerative Architecture Framework (Case Study: Shamshiri Neighborhood, District 9 of Tehran City)

نویسندگان English

Amir Pejman Darvish ¹

Behrouz Mansouri ²

Mehrdad Javidinejad ²

¹ PhD. Student in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

چکیده English

The quality of relations and the reproduction system of socio-economic and technological relations in the form of a sequence of physical issues has led to wide-ranging discussions related to the nature, importance and various issues of this level of the planning system, including the sustainable development approach. Revival or regenerative architecture as a holistic approach derived from sustainable architecture can be used in the construction process of worn-out fabric. Assessing the degree of desirability of the quality of housing and renovated texture with a regenerative architectural framework, focusing on environmental impacts, is focused on conservation and performance in proportion to physical, social and economic characteristics. The collection method is based on documentary and library studies, survey. The statistical population of the research consists of the citizens of Shamshiri neighborhood in the 9th district of Tehran, as well as the target residential units and license plates. In this research, after the research questions were raised, preliminary studies were conducted on the research topic. After choosing the research topic, in order to achieve the research objectives, referring to library resources and database, the desired information was scanned and collected. For field studies, after asking questions and using a researcher-made questionnaire, it has 6 structural dimensions (20 items), which examines seven subscales of satisfaction, adaptation, participation, attachment, relationships, values, and commitment, and is arranged in 20 items. Is. Based on the results and findings of the research, according to the results of the Pearson correlation coefficient, there is a significant relationship between the quality of housing and the urban context of the citizens in all three contexts, official, informal (immediate) and worn-out, in Shamshiri neighborhood. However, this relationship is positive and significant in formal and informal contexts with correlation coefficients of 0.894 and 0.761, respectively, but in worn-out contexts, it is negative and significant with correlation coefficients of -0.347.

کلیدواژه‌ها English

Dilapidated texture

Housing

Rrevitalizing Architecture

Shamshiri Neighborhood

Survey Research Method

· اذانی، مهری. (1381). توسعه پایدار شهری (رساله دکتری تخصصی رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری). دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه اصفهان، ایران.

· ارزمانی، میثم، وطن‌پرست، مهدی، و معتمدی، محمد. (1399). راهکارهای مشارکتی در تدوین شاخص‌های بازآفرینی شهر بجنورد با رویکرد توسعه پایدار. مطالعات هنر اسلامی، 16(38)، 20-36.

https://doi.org/10.22034/ias.2019.211880.1115

· ایزدفر، نجمه، رضایی، محمدرضا، و محمدی، حمید. (1399). ارزیابی بافت‌های ناکارآمد شهری بر اساس رویکرد بازآفرینی پایدار (مطالعۀ موردی: بافت ناکارآمد شهر یزد). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 8(2)، 345-327.

https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2020.293372.1199

· پوراحمد، احمد، حبیبی، کیومرث، و کشاورز، مهناز. (1389). سیر تحول مفهوم شناسی بازآفرینی شهری به‌عنوان رویکردی نو در بافت های فرسوده شهری. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 1، 92–73.

https://www.sid.ir/paper/177341/fa

· جواهری، عباس، بزی، خدارحم، و کیانی، اکبر. (1391). ارزیابی شاخص‌های پایداری محله‌های مسکونی (شهر مأمونیة استان مرکزی). فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 27(4)، 246- 225.

https://jgr.ui.ac.ir/article_17961.html

· حبیبی، سید محسن، و مقصودی، ملیحه. (1389). مرمت شهری: تعاریف، نظریه‌ها، تجارب، منشورها و قطع‌نامه‌های جهانی، روش‌ها و اقدامات شهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

· حسین‌زاده دلیر، کریم، بیگدلی، الهه، و عزت‌پناه، بختیار. (1401). تحلیل الگوی تاب‌آوری کالبدی ـ فضایی متأثر از مخاطرات زیست‌محیطی کلان‌شهر تهران (مطالعه موردی: تحلیل تطبیقی مناطق ۲ و ۱۲). علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 24(6)، 136-121.

https://doi.org/10/30495/jest.2023.66753.5657

· حسینی، سید کمال، موسی‌کاظمی، مهدی، و هوشیار، حسن. (1399). سنجش میزان پایداری و تحلیل عوامل مؤثر بر دستیابی به توسعه پایدار در محلات شهری (نمونه موردی: شهر مهاباد). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 10(38)، 491-471.

https://www.jgeoqeshm.ir/article_109453.html

· رازقی، علی‌رضا، و هوراندی، بهاره. (1397). تحلیل تجارب احیای میراث معماری بر مبنای سنجش میزان رضایتمندی مخاطب مطالعه موردی: تجارب احیا با کاربری اقامتی- گردشگری در بافت تاریخی شهر یزد. نامه معماری و شهرسازی، 10(20)، 84-69.

https://doi.org/10.30480/aup.2018.590

· زبردست، علیرضا، و درسخوان، رسول. (1400). تبیین مؤلفه‌های دستیابی به توسعه پایدار محیطی در ساختار مدیریت شهری کلان‌شهر تبریز. پایداری، توسعه و محیط‌زیست، 2(3)، 40-21.

https://sanad.iau.ir/Journal/jsde/Article/846592/FullText

· سیدبرنجی، سیده کهربا، طبیبیان، منوچهر، و بحرینی، سیدحسین. (1400). ارزیابی تحقق‌پذیری اصول و معیارهای بازآفرینی پایدار در راستای برنامه‌ریزی و توسعه پایدار بافت‌ تاریخی (مورد پژوهی: بافت تاریخی-مرکزی شهر رشت). فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. 13(2)، 42-25.

https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1400.13.2.2.3

· شکوری، علی، و عسگری، نقی. (۱۳۹۱). ارزیابی عملکرد برنامه‌های مسکن روستایی و تأثیرات آن بر کیفیت ساخت‌وساز مناطق روستایی در برنامه چهارم توسعه، مطالعه موردی: استان هرمزگان. پژوهش‌های روستایی، ۲(6)، 151-119.

https://doi.org/10.22059/jrur.2012.25100

· شیعه، اسماعیل. (1382). لزوم تحول مدیریت شهری در ایران. نشریه جغرافیا و توسعه، 1(1)، 62-37.

https://doi.org/10.22111/gdij.2003.3640

· ضرابی، اصغر، و محمودزاده، محمود. (1394). تحلیلی بر وضعیت مسکن استان اصفهان. برنامه‌ریزی فضایی، 5(1)، 62-49.

https://sppl.ui.ac.ir/article_16020.html

· عباسی، قمر، موسوی، سید یعقوب، قاسمی، ایرج، و احدنژاد روشتی، محسن. (1399). تحلیل پایداری بازآفرینی بافت مرکزی شهر مطالعه موردی: بافت مرکزی شهر زنجان. فصلنامه شهر پایدار، 3 (2)، 16-1.

https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24766631.1399.3.2.1.8

· عندلیب، علیرضا. (1392). اصول نوسازی شهری رویکردی نو به بافت های فرسوده. تهران: آذرخش.

· غفاری گیلانده، عطا، نظم‌فر، حسین، محمدی، علیرضا، و ده‌ده‌زاده سیلابی، پروین. (1399). تحلیلی بر نابرابری‌های فضایی با تأکید بر شاخص‌های کیفیت مسکن (نمونه موردی: مناطق شهری اردبیل). علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 22(10)، 264-251.

https://doi.org/10/22034/jest.2021/33068/4085

· قاسم‌زاده، فاطمه‌سادات، رهنما، محمدرحیم، و امیرفخریان، مصطفی. (1401). ارائه سناریوهای احیای بافت فرسوده شهرقاین. جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 32-1.

https://doi.org/10.22067/jgrd.2022.77252.1155

· قاسمی، عزت‌الله، و ابراهیم‌زاده، عیسی. (۱۳۹۴). ارزیابی شاخص‌های کالبدی مسکن شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی شهر سامان). مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، 7(26)، 104-83.

https://urs.ui.ac.ir/article_20145.html

· مؤمنی، مهدی، بیک‌محمدی، حسن، و مهدیزاده، زهره. (1389). تحلیلی بر طرح‌های احیاء و نوسازی بافت‌های فرسوده نمونه موردی محله جویباره اصفهان. مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، 2(7)، 52-31.

https://urs.ui.ac.ir/article_19972.html

· نادری، سید مجید، و رنجبردار، محمدعلی. (1401). تبیین معیار‌های بازآفرینی شهری در راستای دستیابی به توسعه پایدار (مطالعه موردی: محله بریانک منطقه 10 تهران). مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، 3(2)، 222-205.

https://www.srds.ir/article_156303.html

· Attia, S. (2018). Regenerative and positive impact architecture: Learning from case studies. London: Springer.

· Attia, S. (2016). Towards regenerative and positive impact architecture: A comparison of two net zero energy buildings. Sustainable Cities and Society, 26, 393-406.

https://doi.org/10.1016/j.scs.2016.04.017

· Baper, S., Khayat, M., & Hasan, L. (2020). Towards Regenerative Architecture: Material Effectiveness. International Journal of Technology, 11(4), 722-731.

https://doi.org/10.14716/ijtech.v11i4.2631

· Blau, M. L., Luz, F., & Panagopoulos, T. (2018). Urban river recovery inspired by nature-based solutions and biophilic design in Albufeira, Portugal. Land, 7(4), 141.

https://doi.org/10.3390/land7040141

· Chelaru, D. A., & Iordache, I. (2022). Sustainable urban regeneration as an opportunity to redesign urban cores. Simpozionul Present Environment and Sustainable Development. Iași, Romania: Conducted by Universitatea Alexandru Ioan Cuza.

https://ibn.idsi.md/en/vizualizare_articol/158437

· Cole, R. J. (2012). Transitioning from green to regenerative design. Building Research & Information, 40(1), 39-53.

https://doi.org/10.1080/09613218.2011.610608

· De Jesus Dionisio, R., Schindler, M., & Kingham, S. (2020). Tools for sustainable change: How spatial decision-support tools support transformative urban regeneration. International Journal of E-Planning Research, 9(2), 21–42.

http://dx.doi.org/10.4018/IJEPR.2020040102

· De Magalhães, C. (2015). Urban regeneration. International encyclopedia of the social & behavioral sciences, 919-925.

http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.74031-1

· Doxiadis, C. A. (1975). Action for human settlements. Ekistics, 40 (241), 405-448.

https://www.jstor.org/stable/43618611

· Doxiadis, C. A. (1968). An Introduction to the Science of Human Settlements. London: Oxford University Press.

· Fisk, P., & MacMath, R. (2000). EcoBalance: A sustainable land use planning game. Center for Maximum Potential Building Systems, Inc.

https://www.cmpbs.org/library/publications/2000/ecobalance-sustainable-land-use-planning-game

· Friedmann, J. (1966). Regional Development Policy: A Case Study of Venezuela. Massachusetts: MIT Press.

· Geddes, P., Le Gates, R., & Stout, F. (2021). Cities in evolution. London: Routledge.

· Global Forum on Human Settlements (GFHS). (2022). The seventeenth annual session of global forum on human settlements sustainable cities and human settlements. Online Forum.

https://gfhsforum.org/GFHS---2022

· Hemphill, L., McGreal, S., & Berry, J. (2004). An indicator-based approach to measuring sustainable urban regeneration performance: Part 2, empirical evaluation and case-study analysis. Urban Studies, 41(4), 757–772.

https://doi.org/10.1080/0042098042000194098

· Jones, P., & Evans, J. (2013). Urban Regeneration in the UK. London: SAGE Publications.

· Kadar, T., & Kadar, M. (2020). Sustainability is not enough: towards AI supported regenerative design. 2020 IEEE International Conference on Engineering, Technology and Innovation. Cardiff, UK: Institute of Electrical and Electronics Engineers.

https://doi.org/10.1109/ICE/ITMC49519.2020.9198554

· Korkmaz, C., & Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, 95, 102081.

https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.102081

· Littman, J. A. (2009). Regenerative Architecture: A Pathway Beyond Sustainability. Master thesis, Department of Art, Architecture and Art History, University of Massachusetts Amherst, England.

· Lyle, J. T. (1994). Regenerative design for sustainable development. New York: Wiley.

· Mang, P., & Reed, B. (2024). Regenerative development and design. In V. Loftness (Ed.), Sustainable Built Environments Regenesis Group & Regenesis Encyclopedia of Sustainability Science and Technology Series. (115-141). New York: Springer.

http://dx.doi.org/10.1007/978-1-0716-0684-1_303

· Mareeva, V. M., Ahmad, A. M., Ferwati, M. S., & Garba, S. B. (2022). Sustainable Urban Regeneration of Blighted Neighborhoods: The Case of Al Ghanim Neighborhood, Doha, Qatar. Sustainability, 14(12), 6963.

https://doi.org/10.3390/su14126963

· Miller, B., & Mössner, S. (2020). Urban sustainability and counter-sustainability: Spatial contradictions and conflicts in policy and governance in the Freiburg and Calgary metropolitan regions. Urban Studies, 57(11), 2241-2262.

https://doi.org/10.1177/0042098020919280

· Mirzakhani, A., Turró, M., & Jalilisadrabad, S. (2021). Key stakeholders and operation processes in the regeneration of historical urban fabrics in Iran. Cities, 118, 103362.

https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103362

· Oliver, A., Thomas, I., & Thompson, M. M. (2013). Resilient and regenerative design in New Orleans: the case of the Make It Right project. SAPIENS, 6(1), 1610.

http://sapiens.revues.org/1610

· Ouyang, W., Wang, B., Tian, L., & Niu, X. (2017). Spatial Deprivation of Urban Public Services in Migrant Enclaves under the Context of a Rapidly Urbanizing China: An Evaluation Based on Suburban Shanghai. Cities, 60, 436–445.

https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.06.004

· Romanelli, M., Ferrara, M., Metallo, C., Reina, R., Varriale, L., Ventura, M., Vesperi, W., & Buonocore, F. (2022). Advancing urban regeneration projects for sustainable development and intellectual capital. Proceedings of the 23rd European Conference on Knowledge Management. Naples, Italy: Conducted by University of Naples Parthenope and University of Naoles Fedeico II.

https://doi.org/10.34190/eckm.23.2.543

· Shinde, P. (n. d.). Regenerative Architecture: An Innovative Step Beyond Sustainability. Retrieved from:

https://thedesigngesture.com/regenerative-architecture/#Examples_of_Regenerative_Architecture

· Tomczyk, E., & Basińska, P. (2022). Urban regeneration and sustainable development–an attempt to assess a sustainable character of revitalisation processes in Poland. Economics and Environment, 81(2), 58-73.

https://doi.org/10.34659/eis.2022.81.2.472

· United Nations. (1976). United Nations Conference on Human Settlements- Habitat. Vancouver, Canada: United Nations.

https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n76/967/11/pdf/n7696711.pdf

· Von Bertalanffy, L. (1968). General system theory: foundations, development, applications. New York: George Braziller.

· Wei, Y., Wang, H., Tan, B., Xue, M., & Yin, Y. (2022). Analysis of the Spatial Differentiation and Development Optimization of Towns’ Livable Quality in Aksu, China. Sustainability, 14(13), 7728.

https://doi.org/10.3390/su14137728

· Woods, C.G., & Wells, M. (1999). Designing your natural house. Hoboken: John Wiley & Sons Inc.

· Wu, L.Y. (2001). Introduction Sciences of Human Settlements. Beijing: Architecture & Building Press.

· Xie, F., Liu, G., & Zhuang, T. (2021). A comprehensive review of urban regeneration governance for developing appropriate governance arrangements. Land, 10 (5), 545.

https://doi.org/10.3390/land10050545

· Zapata Moya, Á. R., & Navarro Yáñez, C. J. (2021). Urban regeneration policies and mental health in a context of economic crisis in Andalusia (Spain). Housing and the Built Environment, 36 (2), 393–405.

https://link.springer.com/article/10.1007/s10901-020-09774-0