واکاوی معنا در معماری تاریخی و معاصر شهر سمنان با تمرکز بر آرای پدیدارشناسانه نوربرگ-شولتس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید مهیار هاشمی هزاوه 1
فرامرز حسن‌پور 2
سعید کامیابی 3
1 دانش آموخته دکتری معماری، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 استادیار، گروه معماری، دانشکده هنرومعماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
3 استاد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
10.22034/usd.2024.2007141.1083
چکیده
موضوع معنا از مؤلفه‌های موردبحث در پدیدارشناسی در معماری است. ادراک معنا از اثر معماری در دوره معاصر نسبت به گذشته امری است که می‌تواند موردپژوهش قرار گیرد. با توجه به خلأ پژوهش‌های مرتبط با درک معنا در معماری بناهای تاریخی و معاصر شهر سمنان، بررسی اثرگذاری معماری بر استفاده‌کنندگان که از طریق فهم نحوه ارتباط و درک آن‌ها از معماری و مسئله هویت ممکن است، ضرورت انجام این تحقیق به نظر می‌رسد. هدف از انجام این پژوهش مطالعه شش ساختمان تاریخی و معاصر شهر سمنان با تمرکز بر مؤلفه معنا در معماری است. مطالعه معنا با استفاده از تعریف مؤلفه‌های مرتبط و مطالعه موردی معماری شهر سمنان در راستای این هدف تدوین‌شده است. بر مبنای چهار مؤلفه هویت، تعلق، خاطره و سودمندی که در بخش مبانی نظری تحقیق از آرای شولتس و سایر پدیدارشناسان برگرفته‌شده است، سه ساختمان تاریخی و سه ساختمان معاصر مورد واکاوی قرارگرفته است. برای گردآوری داده‌ها از روش اسنادی و میدانی بهره گرفته‌شده و آرای فیلسوفان پدیدارشناس خصوصاً کریستین نوربرگ-شولتس و ادبیات مرتبط موردبررسی قرارگرفته است. پس از تعیین مفاهیم، مؤلفه‌ها و ساختمان‌ها، با استفاده از روش دلفی نظرات متخصصان از طریق مصاحبه و پرسشنامه جمع‌آوری‌شده است. پس از سنجش روایی، از طریق پرسشنامه به جمع‌آوری اطلاعات‌ و درنهایت با استفاده از روش‌های تحلیل آمار توصیفی و همبستگی به مقایسه و تحلیل نتایج پرداخته‌شده و یافته‌ها در قالب نمودارها و جداول ارائه‌شده است. در آمار به‌دست‌آمده از شهروندان ساختمان‌های تاریخی بیش از سه ساختمان معاصر حائز سه مؤلفه تعلق، خاطره و هویت بوده‌اند تنها میزان مؤلفه سودمندی در ساختمان‌های تاریخی و معاصر کم‌وبیش یکسان است. نزد متخصصان بناهای معاصر در سه مؤلفه تعلق، خاطره و هویت حائز میزانی کمتر و در مؤلفه سودمندی میزانی بیش از ساختمان‌های تاریخی بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Meaning in the Historical and Contemporary Architecture of Semnan, Focusing on the Phenomenological Views of Norberg-Schults

نویسندگان English

Seyed Mahyar Hashemi Hezaveh 1
Faramarz Hassan Pour 2
Saeed Kamyabi 3
1 PhD in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Engineering, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Zabol, Zabol, Iran.
3 Professor, Department of Geography, Faculty of Human Science, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan. Iran.
چکیده English

The issue of meaning is one of the discussed components in phenomenology in architecture. Understanding the meaning of the architectural work in the contemporary period compared to the past is something that can be studied. There is a gap in research studies related to the understanding of meaning in the architecture of historical and contemporary buildings in Semnan city. Therefore, it seems necessary to carry out this research to investigate the effect of architecture on users. This is possible through understanding how architecture and the users communicate and understand architecture and the issue of identity. The purpose of this research is to study six historical and contemporary buildings in Semnan city, focusing on the component of meaning in architecture. The study of meaning using the definition of related components and the case study of the architecture of Semnan city has been developed in line with this goal. Based on the four components of identity, acclimation, memory and utility, which were taken from the opinions of Schultz and other phenomenologists in the theoretical foundations of the research, three historical buildings and three contemporary buildings were analyzed. Archival and field methods were used to collect data, and the opinions of phenomenological philosophers, especially Christian Norberg-Schultz, and related literature were examined. After determining the concepts, components and buildings, the Delphi method was used, and experts' opinions have been collected through interviews and questionnaires. After validity assessment, information was collected through a questionnaire, and finally, the results were compared and analyzed using the methods of descriptive statistics and correlation analysis, and the findings were presented in the form of graphs and tables. In the statistics obtained from the citizens of historical buildings, more than three contemporary buildings have three components of acclimation, memory, and identity, only the amount of utility component in historical and contemporary buildings is more or less the same. According to the experts, contemporary buildings have a lesser amount in the three components of acclimation, memory and identity, and more in the utility component than historical buildings.

کلیدواژه‌ها English

Phenomenology
Meaning
Norberg-Schultz
Meaning in Architecture
Semnan City
  • ابراهیمی اصل، حسن، خلیلی، مرضیه. (1398). تحلیل و بررسی فضاهای مورد استفاده در سینمای کیارستمی از منظر روح مکان بر اساس رویکرد پدیدارشناسی کریستین نوربرگ شولتز (نمونه‌ی موردی: سه‌گانه‌ی کوکر). نامه هنرهای نمایشی و موسیقی، 10(19 )، 65-53.

 https://sid.ir/paper/378742/fa

  • اشرف گنجویی، محمدعلی، و سلطان‌زاده، محمد. (1393). بررسی تدابیر پدیدارشناسی در نقد بناهای معماری. صفه، 24(67)، 22-5.

https://sid.ir/paper/520468/fa

  • اسلام پور، شیما، میر ریاحی، سعید، و حبیب، سوزان. (1400). در جست‌وجوی معنای خانه: تبیین مؤلفه‌های کالبدی تجلی‌بخش معنا با استفاده از مفاهیم نظری پدیدارشناسی مطالعه موردی: خانه‌های حیاط دار همدان. باغ نظر، 18(105)، 92-79.

https://sid.ir/paper/1001677/fa

  • اسلامی اردکانی، سید حسن. (1401). پیشگامان پدیدارشناسی، آینه پژوهش، 33 (1) (پیاپی 193)، 248-231.

https://sid.ir/paper/967317/fa

  • اصغرپور ماسوله، احمدرضا، کرمانی، مهدی، و برادران کاشانی، زهرا. (1396). پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد. زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، 9 (1)، 71-49.

https://sid.ir/paper/160492/fa

  • افشار نادری، کامران. (1378). از کاربری تا مکان. معمار، (6)، 7-4.

https://sid.ir/paper/461329/fa

  • بلیلان اصل، لیدا، و اسکندری، مریم. (1396). ویژگی های معمارانه مکان در طراحی صحنه هایی با هویت ملی در فیلم های «پری» اثر مهرجویی و «مادر» اثر حاتمی، مطالعات ملی، 18(3 (71))، 124-105.

https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735059.1396.18.71.6.4

  • بهزادفر، مصطفی، و شکیبامنش، امیر. (1393). جستاری بر فلسفۀ پدیدارشناسی مکان؛ بررسی اندیشه‌های دیوید سیمون در رابطه با مفهوم خانه به‌مثابه یک مکان. هویت شهر، 8(17), 14-5.

http://noo.rs/00C8H

  • پرتوی، پروین. (1394). پدیدارشناسی مکان. تهران: فرهنگستان هنر.
  • پورمند، حسنعلی، محمودی نژاد، هادی، و رنج آزمای آذری، محمد. (1389). مفهوم «مکان و تصویر ذهنی» و مراتب آن در شهرسازی از دیدگاه «کریستین نوربرگ شولتز» در رویکرد پدیدارشناسی. مدیریت شهری، 8(26)، 92-79.

https://sid.ir/paper/92175/fa

  • تاج‌بخش، گلناز. (1383). والتر بنیامین: دگرگونی تجربه و خاطره در عصر جدید و کلان‌شهر مدرن. هنرهای زیبا، (20)، 16-5.

https://sid.ir/paper/5618/fa

  • جوادی یگانه، محمدرضا. برزو، سپیده و شهیدی، مهشید. (1395). سیاست خاطره در فضای شهری: مطالعه موردی موزه‌های تأسیسی پس از انقلاب در شهر تهران. مطالعات فرهنگ - ارتباطات، 17(34)، 183-163.

https://doi.org/10.22083/jccs.2016.23954

  • رشیدیان، عبدالکریم. (1382). دریدا و نظریه معنا در هوسرل. پژوهشنامه علوم انسانی، -(40-39) (ویژه‌نامه فلسفه)، 86-73.

https://sid.ir/paper/371309/fa

  • رئیسی، محمدمنان، و نقره‌کار، عبدالحمید. (1394). هستی‌شناسی معنا در آثار معماری. هویت شهر، 9 (24)، 16-5.

https://sid.ir/paper/154719/fa

  • ساجدی، ابوالفضل. (1390). هستی‌شناسی‌ معنا، نشریه معرفت فلسفی‌، 9 (34)، 85-114.

http://noo.rs/yZ7AV

  • سجادزاده، حسن، پیربابایی، محمدتقی. (1391). مفاهیم فضای شهری در شهر اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 3(10)، 34-25.

http://noo.rs/HI2xZ

  • سلیمانی، محمدرضا، اعتصام، ایرج، و حبیب، فرح. (1395). بازشناسی مفهوم و اصول هویت در اثر معماری. هویت شهر، 10(25)، 26-15.

https://dorl.net/dor/20.1001.1.17359562.1395.10.1.2.7

  • شعله، مهسا. (1385). دروازه های قدیم در خاطره جمعی شهر معاصر ریشه یابی رشته های خاطره ای . هنرهای زیبا، -(27)، 26-17.

https://sid.ir/paper/5743/fa

  • شیرازی، محمدرضا. (1392). جایگاه پدیدارشناسی در تحلیل معماری و محیط. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 5(11)، 99-91.

https://sid.ir/paper/395194/fa

  • صحت­زاده، نگین، و حسن پور، فرامرز. (1400). بررسی نظریه پدیدارشناسی در معماری با محوریت مکان در طراحی، هفتمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران: دبیرخانه دائمی کنگره .

 https://civilica.com/doc/1373719

  • طهوری، نیر. (1396). آموختن از هایدگر، پدیدارشناسی در معماری تأثیر فلسفه هایدگر در نظریه‌پردازی معماری: هویت مکان در نظریات کریستین نوربرگ شولتس و کریستوفر الکساندر، کیمیای هنر، 25، 92-73.

 magiran.com/p1855233

  • فیاضی، غلامرضا، ملک‌زاده، هادی، و پاشایی، محمدجواد. (1392). چیستی معنا. آیین حکمت، 5 (16)، 160-125.

https://sid.ir/paper/512744/fa

  • قایینی، سعید، احمدی براتی، اکرم، و احمدی براتی، سعید. (1390). تأثیر تمرینات ذهنی، بدنی و ترکیبی بر قابلیت جهت‌یابی فضایی کودکان کم‌بینا. تحقیقات در علوم زیستی ورزشی، 1(3)، 83-77.

https://sid.ir/paper/240528/fa

  • کانتر، دیوید. (1392). روانشناسی مکان، (ترجمه مریم امیری خواه)، تهران، نشر فضا.
  • کوششگران، علی اکبر و گلوردی، مجتبی. (1392). مرتبه شناسی معماری دوره سنت، درآمدی بر مرتبه شناسی معماری روستایی بر مبنای تبیین و نقد آرای کریستین نوربرگ شولتز. مسکن و محیط روستا، 32 (143)، 120-101.

http://jhre.ir/article-1-195-fa.html

  • مدنی­پور، علی. (1384). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرایندی اجتماعی –مکانی (ترجمه فرهاد میرزایی)، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
  • مرلوپونتی، موریس. (1375). در ستایش فلسفه (ترجمه ستاره هومن). تهران: نشر مرکز.
  • معماریان، غلام‌حسین. (1384). سیری در مبانی نظری معماری، چاپ اول، تهران: مؤسسه انتشارات سروش دانش.
  • ملاصالحی، حکمت اله. (1394). بازخوانی حافظه و هویت در معماری یادمانی ایران. باغ نظر، 12(34)، 82-69.

 https://sid.ir/paper/125678/fa

  • میرابی، سعیده. یوسفی، علی و صدیق اورعی، غلامرضا. (1394). پدیدارشناسی تجربه گناهان جنسی. مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، 6(2)، 194-173.

https://sid.ir/paper/173524/fa

  • میرزایی، وحید. رحیم نیا، فریبرز. مرتضوی، سعید، شیرازی، علی. (1397). بدبینی سازمانی پرستاران: مطالعه پدیدارشناسی، تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 7 (1)، 102-88.

https://sid.ir/paper/215511/fa

  • نقره‌کار، عبدالحمید. (1393). مبانی نظری معماری. چاپ سوم. تهران: دانشگاه پیام نور.
  • نقی­زاده، محمد. (1379). رابطه هویت «سنت معماری ایران» با «مدرنیسم» و «نوگرایی». هنرهای زیبا، (7)، 91-79.

https://journals.ut.ac.ir/article_13940.html

  • نوربرگ-شولتس، کریستیان. (1381). ریشـه‌های معماری مدرن (ترجمه محمدرضا جودت) چاپ اول، تهران: انتشارات شهیدی.
  • نوربرگ-شولتس، کریستیان. (1387). معماری: حضور، زبان و مکان (ترجمه علیرضا سید احمدیان) چاپ دوم، تهران: انتشارات نیلوفر.
  • نیک‌روش، ریحانه و قاسمی سیچانی، مریم. (1393). بازشناسی جایگاه روح مکان در طراحی فضای کودکان، بر مبنای آرای پدیدارشناسی نوربرگ-شولتس، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی،7 (1)، 172-145.

https://doi.org/10.7508/isih.2015.25.006

  • هاشمی، سید رضا. (1375). خانه و معمار. آبادی، 6 (23)، 3-2.

https://sid.ir/paper/470687/fa

  • تارنمای دانشگاه سمنان، معرفی استان سمنان.

https://semnan.ac.ir

  • Bachelard, G. (1994). The Poetics of Space. Boston: Beacon Press.
  • Gelman, R., & Greeno, J. G. (1989). On the nature of competence: Principles for understanding in a domain, Mahwah, Lawrence Erlbaum Associates Inc:
  • Hassan Pour, F. (2014). Design of higher education learning spaces in Iran; From the Qajar Period to the Present Time. Snapshots International Symposium on Learning Spaces, the University of Melbourne.

http://hdl.handle.net/11343/42271

  • Hassan Pour, F. (2015). The western impact on Iranian public architecture,19th, and 20th centuries, in M. Fouché and R. A. Marino Zamudio (Eds.), Oculus. (48-49). Melbourne School of Design, the University of Melbourne.

https://msd.unimelb.edu.au/__data/assets/pdf_file/0008/2501963/Oculus-2015.pdf

  • Hassan Pour, F., Lewis, M. & Guo, Q. (2013). The theoretical inapplicability of regionalism to analysing architectural aspects of Islamic shrines in Iran in the last two centuries. International Congress of Imam's Descendants, Esfahan, Iran.

http://hdl.handle.net/11343/33373

  • Hassan Pour, F.; Lewis, M. & Guo, Q. (2015). Educational architecture and architectural education: through Dar al-Fonun to Iranianised modern universities, in R.H. Crawford and A. Stephan (Eds.), Living and Learning: Research for a Better Built Environment, 49th International Conference of the Architectural Science Association. (1-10) Melbourne.

http://anzasca.net/wp-content/uploads/2015/12/ASA_2015_Proceedings.pdf

  • Heidegger, M. (2010). Being and Time: A Revised Edition of the Stambaugh Translation, Findlay, J. N. trans, London, Routledge.
  • Illies, C., & Ray, N. (2009). Philosophy of Architecture. Philosophy of Technology and Engineering Sciences, 1199–1256.

https://doi.org/10.1016/B978-0-444-51667-1.50047-1

  • Moran, (2000). Introduction to Phenomenology, Routledge. London and New York: Taylor and Francis group.
  • Norberg-Schulz, C. (1979). Genius loci: towards a phenomenology of architecture, New York: Rizzoli.
  • Norberg-Schulz, C. (1980). Meaning in Western Architecture, New York: Rizzoli.
  • Oxford Advanced Learner’s Dictionary 10th Edition. (2023). Oxford, Oxford University Press.
  • Seamon, D. (1982). The Phenomenological contribution to environmental psychology. Journal of environmental psychology, 2(2), 119-140.

https://doi.org/10.1016/S0272-4944(82)80044-3

  • Spiegelberg, H. (1982). The Phenomenological Movement, London, Martinusnijhof.
  • Stein, J. M., & Spreckelmeyer, K. F. (1999). Classic Readings in Architecture. New York: McGraw-Hill.

 

توسعه پایدار شهری
دوره 5، شماره 17
زمستان 1403
صفحه 39-60