راهکارهای طراحی فضای باز آموزشی کودکان بر مبنای ارزیابی و تحلیل نیازهای دختران و پسران 3-6 سال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ریحانه سادات طباطبایی یگانه 1
مینو شفائی 2
فرهنگ مظفر 3
بهرام صالح صدق پور 4
1 استادیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
2 دانشیار،گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان ، ایران.
3 دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیرشهید رجایی، تهران، ایران.
10.22034/usd.2024.2019021.1178
چکیده
کودک از تولد پای در راهی می‌نهد که می‌تواند شخصیت و جسم او را تکمیل و خلاقیتش را پایه‌گذاری کند. یکی از روش‌های رشد خلاقیت، روش غیرمستقیم یا تأثیر محیط طبیعی و غیرطبیعی در بروز و افزایش خلاقیت در کودکان است. از این نظر فضاهای آموزشی ازلحاظ ساختار مکانی به‌عنوان بستری مناسب برای رشد کودک معنا می‌پذیرند. تحقیق پیش رو کاربردی و روش آن پیمایشی-اکتشافی با شیوه توصیفی است. در این پژوهش، جهت شناخت نیاز و انتظار کودکان از فضای باز آموزشی، تکنیک نقاشی، مشاهده و مصاحبه نیمه سازمان‌یافته مخصوص کودک استفاده شد تا اطلاعات لازم در مورد فضای باز دلخواه کودکان حاصل شود. جامعه موردتوجه، کودکان 3-6 سالِ مهدها و پیش‌دبستانی‌های شهر تهران و حجم نمونه، 25پسر و 35دختر که به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. تمام اطلاعات موجود در نقاشی کودکان با تفکیک بر اساس جنسیت و مطابق با اهداف ادبیات موضوع به لحاظ آمار توصیفی طبقه‌بندی شدند و درنهایت بعد از تفسیر و تحلیل کیفی تصاویر، با کمک 5 نفر از مربیان کودک با سابقه بیش از 15سال و دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد، دکتری روانشناسی و یا علوم تربیتی، با استفاده از روش دلفی نتایج به جمع‌بندی رسیدند. یافته‌ها نشان از تشابه‌ها و تفاوت‌هایی برای دختران و پسران بود. پیشنهاد می‌شود برای پسرهای 3-6 سال در حیاط، زمین چمن، درختان بلند و گیاهان خوش‌بو در کنار پیش‌بینی مکانی برای نمایش دوره‌ای چارپایان حتماً وجود داشته باشد. همچنین طراحی مسیر عبوری با خط‌کشی عابر پیاده و زمین‌بازی‌های توپی گروهی برای پسران در نظر گرفته شود. برای دخترهای 3-6 سال در حیاط، امکان کاشت درختچه و گیاهان رنگی میسر باشد و مکانی برای قفس ماکیان، خرگوش و یاگوسفند در نظر گرفته شود. بر وجود فضاهای سایه‌انداز و نیمه‌باز همراه با تزئینات برای دختران تاکید می شود و پیشنهاد می‌گردد وسایل بازی آن‌ها رنگارنگ همراه با تزئینات باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Design Solutions for Children's Outdoor Educational Space Based on the Assessment and Analysis of the Needs of Girls and Boys 3-6 Years Old

نویسندگان English

Reyhaneh Sadat Tabatabaei Yeganeh 1
Minoo Shafaei 2
Farhang Mozaffar 3
Bahram Saleh Sedghpoor 4
1 Assistant Professor, Department of Architecture & Urbanism, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Architecture & Urbanism, Faculty of Architecture and Urban Planning, Isfahan University of Art, Isfahan, Iran.
3 Associate Professor, Department of Architecture & Urbanism, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran Universities of Science and Technology, Tehran, Iran.
4 Associate Professor, Department of Educational Faculty of Humanities, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
چکیده English

From birth, a child embarks on a journey that shapes their personality and body, and fosters creativity. One way to nurture creativity is through the indirect method, which involves the influence of the natural or unnatural environment on the development of children's creativity. From this perspective, educational spaces are seen as a conducive platform for a child's growth. The present research is practical and employs a survey-exploratory research method with a descriptive approach. To understand the needs and expectations of children regarding educational open spaces, drawing, observation, and semi-structured interviews were used to gather necessary information about children's preferred open spaces. The study focuses on 3–6-year-old children in kindergartens and preschools in Tehran, with a sample size of 25 boys and 35 girls selected using a simple random method. The sampling method is purposeful and criteria-based to control for cultural and economic variables by diversifying geography and school levels. The findings revealed differences in the preferences of girls and boys. For boys, the presence of grassy fields, tall trees, fragrant plants, and four-legged animals in the play space is suggested. Additionally, the design should include pedestrian markings and space for group ball games. For girls, the recommendation includes planting shrubs and colorful plants, providing a place for a chicken, rabbit or sheep cage, and creating shaded and semi-open spaces with decorations. Colorful play equipment with decorations is also suggested for girls.

کلیدواژه‌ها English

Open Educational Space
Children 3-6 Years Old
Children's Drawing
Needs of Boys and Girls
Creativity
·      آزموده، مریم.(1391). معماری و طراحی برای کودکان، چاپ اول: نشر علم و دانش.
·      امینی فر، زینت، و عظمتی، حمیدرضا. (1401). نقش ویژگی‌های کالبدی حیاط مدرسه در افزایش فعالیت بدنی کودکان، بررسی دیدگاه دانش آموزان 8 تا 12 ساله‌ی شهر تهران. معماری و شهرسازی آرمانشهر، 15(41)، 17-27.
https://doi.org/10.22034/aaud.2023.286409.2477
·       حجت، عیسی، و شاه‌حسینی، صفیه. (1397). بازتعریف فضای بازی کودکان بر مبنای ارزیابی و تحلیل نیازهای آن‌ها از فضای بازی با رویکرد ارتقاء خلاقیت. مرمت و معماری ایران، 8(15)، 58-41.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453850.1397.8.15.2.7
·     خلیلی خواه، سارا، ایرانی بهبهانی، هما، عزیزی، شادی، و ‌هاشم نژاد شیرازی، ‌هاشم. (1401). مؤلفه‌های طراحانه سرزندگی خلاق در مدارس ابتدایی شهر تهران با کاربست تحلیل عامل از نوع R. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 15(39)، 87-75.
https://doi.org/10.22034/aaud.2021.254054.2340
·      ریاحی، غلامحسین. (1370). رمز و راز دنیای کودک. چاپ اول. تهران: نشر اشراقیه.
·      شفایی، مینو. (1388). اصول طراحی فضاهای آموزشی کودکان 3-6 ساله با رویکرد ارتقای خلاقیت آنان در ایران، پایان‌نامه دکتری معماری ، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت.
·      شفیع‌آبادی، عبدالله. (1384). مقدمات راهنمایی و مشاوره. تهران: نشر رشد.
·      طالبی، ژاله، و میر مقتدایی، مهتا. (1379). طراحی معماری مهدکودک (ضوابط پیشنهادی). تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
·      طباطبایی یگانه، ریحانه سادات. (1401). اصول طراحی فضاهای باز آموزشی در جهت رشد خلاقیت دختران و پسران خردسال، پایان‌نامه دکتری معماری ، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر  اصفهان.
·      طباطبایی یگانه، ریحانه سادات، شفایی، مینو، مظفر، فرهنگ، و صالح صدق پور، بهرام. (1402). عوامل مؤثر در ارتقاء خلاقیت کودکان 3-6 سال در فضاهای باز آموزشی شهر تهران بر اساس مدل منشوری خلاقیت، معماری و شهرسازی آرمانشهر، 16 (45)، 123-136.
https://doi.org/10.22034/AAUD.2023.370496.2734
·      فیضی، محسن.(1389). تدوین ضوابط و معیارها طراحی منظر محوطه باز مدارس ابتدایی، تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور دفتر فنی و تحقیقات.
https://www.academia.edu/28393394/
·      قره‌بیگلو, مینو. (1391). نقش عوامل محیطی در پرورش خلاقیت کودکان. منظر, 4(19), 91-86.
https://www.manzar-sj.com/article_1770.html
·      کامل نیا ،حامد، و حقیر، سعید. (1388). الگوهای طراحی فضای سبز در شهر دوستدار کودک ، فصلنامه باغ نظر، 6(12)،88-77.
https://www.bagh-sj.com/article_34.html
·      کامل نیا، حامد. (١٣٨٩). نگرشی نو بر طراحی محیط‌های یادگیری، نشریه معماری و فرهنگ، ٤١، 6-13.
 https://www.magiran.com/volume/58824
·      ای شل، رابرت؛ و هال، الیزابت. (زمستان 1367). روانشناسی رشد. (ترجمه نورالدین رحمانیان). چاپ فارسی، چاپ دوم، تهران.
·      ماسن، پاول هنری .(1396). رشد و شخصیت کودک، تهران: نشر مرکز. چاپ بیست و دوم.
·      ملک، نیلوفر.(1391). پژوهشی درباب معماری حیاط مدرسه در مقطع ابتدایی، پایان‌نامه دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی ، دانشگاه شهید بهشتی.
·      منصور، محمد؛ دادستان، پریرخ. (1399). دیدگاه پیاژه در گستره تحول روانی: مراحل فرآیندهای شناختی، آزمون‌های تشخیص عملیاتی از کودکی تا بزرگ‌سالی، چاپ دوم،  نشر بعثت.
·      نوروزیان ملکی،سعید؛ نظرپور، محمدتقی.(1397). شناسایی مؤلفه‌های معماری مؤثر در ارتقای یادگیری دانش آموزان با تأکید بر فضاهای باز مدارس بر اساس سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، مطالعات آموزش و یادگیری، 10(2)، 193-165.
https://doi.org/10.22099/JSLI.2019.29978.2585
·    Bikomeye, J.C., Balza, J., Beyer, K.M. (2021). The Impact of Schoolyard Greening on Children’s Physical Activity and Socioemotional Health: A Systematic Review of Experimental Studies, Int. J. Environ. Res. Public Health,18(2),535.
https://doi.org/10.3390/ijerph18020535
·    DeBord, K. (1997). Child Development: Creativity in Young Children Extension State Specialist: Child Development, North Carolina Cooperative Extension Service.
https://content.ces.ncsu.edu/child-development-creativity-in-young-children
·    Iijima, M., Arisaka, O., Minamoto, F., & Arai, Y. (2001). Sex Differences in Children's Free Drawings: A Study on Girls with Congenital Adrenal Hyperplasia, Hormones and Behavior, 40(2):99-104.
https://doi.org/10.1006/hbeh.2001.1670
·    KOLEVA, Irina, DUMAN YÜKSEL, Ülkü, BENAABIDATE, Lahcen. (2017). ECOLOGY, PLANNING and DESIGN, Fez, Morocco. Chapter 39.
https://www.researchgate.net/publication/319649880
·    Pretty J, Rogerson M, Barton J. (2017). Green mind theory: How brain-body-behavior links into natural and social environments for healthy habits. Int J environ Res Public Health, 14(7): 706.
https://doi.org/10.3390/ijerph14070706
توسعه پایدار شهری
دوره 6، شماره 20
پاییز 1404
صفحه 89-103