واکاوی ناکارآمدی مداخله و زوال‌یافتگی در پهنه‌ میراثی شهر شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مصطفی قادری دهکردی 1
سحر ندایی طوسی 2
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
10.22034/usd.2024.2019628.1182
چکیده
پهنه‌های میراثی در بیشتر شهرهای ایران ‌برخلاف ارزش‌های نهفته در آن پاسخ‌گوی نیازهای امروزی ساکنان اصلی خود نبوده و بدین سبب با پدیده ناکارآمدی و زوال مواجه‌اند. مدا‌خله‌های صورت پذیرفته ‌‌با نام بهسازی، نوسازی و یا بازآفرینی نیز گاهی از طریق تخریب و رهاشدگی بناهای واجد ارزش، قرارگرفتن پهنه در خدمت سود و کالایی‌سازی فضا، جابه‌جایی‌های ناخواسته مردم، نارضایتی‌‌‌های گسترده باشندگان (مردم)، تضعیف و تخلیه اجتماعات محلی، ایجاد فضاهای رها شده و بلاتکلیف و بروز آسیب‌‌های اجتماعی این زوال را شدت بخشیده‌اند. افت‌وخیزهای پهنه میراثی 378 هکتاری شهر شیراز و آسیب‌های احتمالی وارد شده به آن ناشی از طرح‌‌‌های متعدد مرمت، نوسازی و بهسازی، برخلاف اهداف و سیاست‌‌های برنامه‌‌های فرادست، روند فرساینده تخریب ارزش‌‌های کالبدی و معنایی این مکان تاریخی-فرهنگی را سبب شده است. نوشتار حاضر بر آن است در پهنه میراثی شهر شیراز به‌عنوان نمونه مطالعاتی، به تبیین عوامل ناکارآمدی و زوال پهنه‌های میراثی بپردازد. در این پژوهش در چارچوب الگوواره پژوهش کیفی و رویکرد قیاسی، داده‌های موردنیاز با انجام مصاحبه‌های عمیق از منتقدان و پیروان این مداخله‌ها گردآوری و بر پایه تکنیک تحلیل مضمون، بر اساس رویکرد شش مرحله‌ای براون و کلارک کدگذاری و تحلیل شده است. بر پایه یافته‌های پژوهش، چهار پیشران و محرک اصلی شامل کالایی‌سازی و اعیانی‌سازی، وجود روابط و شبکه قدرت (تعارض منافع)، فساد و ضعف خودآگاهی و هویت‌مندی محلی (شهری) به‌مثابه عوامل اصلی تشدید زوال‌یافتگی پهنه میراثی و ناکارآمدی مداخله‌‌های صورت گرفته شناسایی شد. درنهایت مدلی سببی مشتمل بر ریشه‌ها و پیامدهای ناشی از پیشران‌های شناسایی شده ‌‌به نام مدل تودرتوی زوال‌یافتگی و ناکارآمدی مداخله در پهنه‌های میراثی تدوین و پیشنهاد شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Ineffectiveness of Intervention and Deterioration in the Heritage Area of Shiraz City

نویسندگان English

Mostafa Ghaderi Dehkordi 1
Sahar Nedaei Tousi 2
1 Ph.D Candidate in Urbanism, Department of Urban and Regional Design and Planning. Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Urban and Regional Design and Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Problem Statement: Heritage areas in most cities of Iran, contrary to the values hidden in them, do not respond to the needs of their main residents today, and for this reason, they face the phenomenon of inefficiency and decline. The interventions carried out in the name of improvement, renovation or regeneration are also sometimes through the destruction and abandonment of valuable buildings, placing the area in the service of profit and commodification of space, unwanted displacement of people, widespread dissatisfaction of residents (people), weakening and evacuation of local communities, creating abandoned spaces and indecisiveness and occurrence of social damage have intensified this deterioration. The ups and downs of the 378-hectare heritage area of Shiraz city and the possible damages caused to it due to numerous restoration, renovation and improvement projects, contrary to the goals and policies of the previous programs, have caused the erosive process of destroying the physical and semantic values of this historical-cultural place.The present article aims to explain the factors of inefficiency and deterioration of heritage areas in the heritage area of Shiraz as a study example. In this research, in the framework of the qualitative research model and comparative approach, the required data has been collected by conducting in-depth interviews with the critics and followers of these interventions And based on thematic analysis technique, it has been coded and analyzed based on the six-step approach of Brown and Clark .Based on the findings of the research, four main drivers and motivators including commodification and gentrification, the existence of power relations and networks (conflict of interests), networked urban corruption and weak Consciousness and local (urban) identity was identified as the main factors of the deterioration of the heritage area and the inefficiency of the interventions. Finally, a causal model containing the roots and consequences of the identified drivers named nested model of deterioration and inefficiency of intervention in heritage areas was compiled and proposed.

کلیدواژه‌ها English

Decline Of Heritage Area
Commodification
Conflict Interests
Corruption
Shiraz Metropolis
  • آقابابایی، احسان، و کیانپور، مسعود. (1396). بازنمایی کالایی شدن احساسات در روابط اجتماعی (موردمطالعه: فیلم سینمایی آرایش غلیظ). جامعه‌شناسی کاربردی، ۲۸ (۴) 30-19.

https://doi.org/10.22108/jas.2017.21736

  • پزشکی، مهدی و ولی شریعت پناهی، مجید. (1398) بررسی و تحلیل رابطه مدیریت شهری و توسعه پایدار در بافت‌های تاریخی: مطالعه موردی بافت تاریخی شیراز با تأکید بر ارائه مدلی کاربردی و همساز با فرهنگ و شرایط محیطی. فصلنامه جغرافیا (‌برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 9(34)، 501-475.

https://dorl.net/dor/20.1001.1.22286462.1398.9.2.30.6

  • پوراحمد، احمد، کشاورز، مهناز، علی‌اکبری، اسماعیل، و هادوی، فرامرز. (1396). بازآفرینی پایدار بافت‌های ناکارآمد شهری مورد مطالعه: منطقه 10 شهر تهران، فصل‌نامه آمایش محیط، 37 (10)، 194-167.

https://sanad.iau.ir/Journal/ebtp/Article/986494#:~:text=https%3A//sanad.iau.ir/Journal/ebtp/Article/986494

  • توبچی ثانی، علی. (1389). بازآفرینی شهری پایدار، رهیافت نوین مداخله در بافت‌های فرسوده شهری، (راهنمای عمل)، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته ‌برنامه‌ریزی شهری)، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
  • حاجی علی‌اکبری، کاوه، و صرافی، مظفر. (1397). چهارچوب ‌برنامه‌ریزی بازآفرینی محله‌‌های فرودست شهری به‌منظور تحقق پایداری اجتماعی-فضایی (مورد پژوهی: محله‌‌های فرحزاد، عودلاجان و جلیلی در کلان‌شهر تهران)، (رساله دکترای ‌برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای)، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
  • رحمانی، حامد، موسی خانی، مرتضی، و معمارزاده طهران، غلامرضا. (1393). سیستم پیش‌بینی کننده استنتاج فازی حکمرانی خوب در مبارزه با فساد اداری. خط مشی گذاری عمومی در مدیریت (رسالت مدیریت دولتی)، 5 (13-14)،12-1.

https://sanad.iau.ir/fa/Article/790967

  • زنگانه، احمد، تولایی، سیمین، سلیمانی مهرنجانی، محمد، و احمدتوزه، واحد. (1400). تحلیلی بر وضعیت زوال شهری در بخش مرکزی شهر ارومیه (مطالعه موردی: منطقه 4)، پژوهش‌های جغرافیای ‌برنامه‌ریزی شهری، 9 (1)، 285-267.

https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2021.313215.1397

  • کمانرودی کجوری، موسی، زنگانه، احمد، سلیمانی مهرنجانی، محمد، و فرهادی، جواد. (1400). عوامل و پهنه‌های زوال کلان‌شهر مشهد، فصلنامه شهر پایدار، 4(3)، 1-17.

http://dor.net/dor/20.1001.1.24766631.1400.4.3.1.7

  • ملاصالحی، حکمت‌اله. (1401). آگاهی و خودآگاهی تاریخی، خبرگزاری تحلیلی ایران.

khabaronline.ir/xjkKk

  • محمدپور، احمد. (1392). روش تحقیق کیفی: ضد روش، جلد دوم (مراحل و رویه های عملی در روش‌شناسی کیفی)، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
  • مهندسین مشاور پرداراز. (1395). طرح تفصیلی منطقه 8 (بافت تاریخی- فرهنگی شیراز).
  • وارثی، حمیدرضا، تقوایی، مسعود، و رضایی، نعمت‌الله. (1391). ساماندهی بافت فرسوده شهری (نمونه موردی: شهر شیراز). مجله علمی تخصصی ‌برنامه‌ریزی فضایی، 2 (2)، 156-129.

https://dorl.net/dor/20.1001.1.22287485.1391.2.2.7.9

  • Albert, MT., Bernecker, R., Cave, C., Prodan, A.C., & Ripp, M. (2022). Introduction into the Overall Message of the Book: Destruction of Heritage Is Destroying Identity – Shared Responsibility Is Therefore Our Common Task for the Future. 50 Years World Heritage Convention:Conflict & Reconciliation. Heritage Studies. Springer, Cham, 3-20.

http://dx.doi.org/10.1007/978-3-031-05660-4_1

  • Baghery Beheshty A., & Loghmani, H. (2020). Analysis of effective criteria on happy city (Case study: District Two of Tehran), Iranian Urbanism, 3 (5), 24-33.

https://www.shahrsaziiran.com/1399-3-5-article2/

  • Batabyal, A. A., & Beladi, H. (2022). A political-economy perspective on mayoral elections and urban crime, Socio-Economic Planning Sciences, 79, 1-21.

https://doi.org/10.1016/j.seps.2021.101097

  • Bernt, M. (2012). The ‘double movements’ of neighborhood change: Gentrification and public policy in Harlem and Prenzlauer Berg. Urban Studies, 49(14), 3045–3062.

https://doi.org/10.1177/0042098012437746

  • Beyazli, D., & Aydemir, Ş. (2011). Does Urban Consciousness Help Understand The Citizens' Role in Planning. European Planning Studies,18(5),839-860.

https://doi.org/10.1080/09654313.2011.561040

  • (2013). The BiodivERsA Stakeholder Engagement Toolkit. Consultation Draft December 2013. BiodivERsA, Paris.
  • Bright, E. (2014). Revival of Forgotten Neighborhoods in America, translated by Ahmad Zanganeh, Bahareh Janeh, Kazem Ismaili and Abolfazl Zanganeh, first edition, Tehran: Contemporary Works Publications. [In Persian].
  • Brown, V., & Clark, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.

https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

  • Brown, A., O’Connor, J., & Cohen, S. (2000). Local music policies within a global music industry: cultural quarters in Manchester and Sheffield.Geoforum,31(4), 437-451.

https://doi.org/10.1016/S0016-7185(00)00007-5

  • Cárcaba, A., Arrondo, R.,& González, E. (2022). Does good local governance improve subjective well-being?, European Research on Management and Business Economics, 28(2), 1-10.

https://doi.org/10.1016/j.iedeen.2021.100192

  • Casquero-Vera, J. A., Lyamani, H., Titos, G., Moreira, G. d. A., Benavent-Oltra, J. A., Conte, M., & Alados-Arboledas, L. (2022). Aerosol number fluxes and concentrations over a southern European urban area. Atmospheric Environment, 269, 1-10.

https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2021.118849.

https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2021.107858

  • European Commission. (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide, OECD Publishing, Paris.

https://doi.org/10.1787/9789264043466-en

  • Fareed, Z., Wang, N., Shahzad, F., Meran Shah, S. G., Iqbal, N., & Zulfiqar, B. (2022). Does good board governance reduce idiosyncratic risk in emerging markets? Evidence from China, Journal of Multinational Financial Management, 65 (3), 100749.

https://doi.org/10.1016/j.mulfin.2022.100749

  • Fol, S., & Cunningham-Sabot, E. (2010). Urban decline and shrinking cities: a critical assessment of approaches to urban shrinkage, In Annales de géographie, 119(674), 359-383

https://www.cairn-int.info/journal-annales-de-geographie-2010-4-page-359.htm

  • Friedrichs, J. (1992). A Theory of Urban Decline: Economy, Demography and Political Elites, Urban Studies, 30(6), 907-917.

https://www.jstor.org/stable/43195981

  • Gottdiener, M & Budd, L. (2005). Key Concepts in Urban Studies, SAGE Publications Ltd.

https://doi.org/10.1016/j.polsoc.2015.04.001

  • Goudie, , & Stasavage, D. (1998). A Framework for the analysis of Corruption, Crime, Law and Social Change, 29,113-159.

https://doi.org/10.1023/A:1008369307796

  • Graycar, A. (2015). Corruption: Classification and Analysis, Policy and Society, 34(2), 87-96.
  • HO, E.C. (2012). Renewing the urban regeneration approach in Hong Kong, Discovery-ss student E-journal, College of Liberal Arts and Social Sciences,Hong Kong.

http://dspace.cityu.edu.hk/handle/2031/6834

  • Hoekveld, J. J. (2014). Understanding Spatial Differentiation in Urban Decline Levels, European Planning Studies, 22(2), 362-382.

https://doi.org/10.1080/09654313.2012.744382

  • Imani, B., Kanooni, R., Biniyaz, M. A., & mohammadi, A. (2016). Urban Decay Vulnerability Mitigation Strategies Against Earthquake Case Study: Imamzadeh Hasan Neighborhood in Tehran, The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 13(39), 67-82.

https://www.bagh-sj.com/article_14944.html?lang=en

  • Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities, New York, N Y: Random House.
  • Johnston, M. (1998). Fighting Systemic Corruption: Social Foundations for Institutional Reform, The European Journal of Development Research, 10 (1), 85-104.

https://doi.org/10.1080/09578819808426703

  • Lang, Thilo .(2005). Insights in the British Debate about Urban Decline and Urban Regeneration, Leibniz-Institute for Regional Development and Structural Planning (IRS), Working Paper, 32, 1-26.

http://dx.doi.org/10.13140/RG.2.2.17303.98726

  • Liu, X. (2016). A Literature Review on the Definition of Corruption and Factors Affecting the Risk of Corruption, Open of Social Sciences, 4(6), 171-177.

http://dx.doi.org/10.4236/jss.2016.46019

  • Matamanda, A. R., Mandebvu-Chaora, C., & Rammile, S. (2022). The interplay between urban agriculture and spatial (In) justice: Case study analysis of Harare, Zimbabwe, Land Use Policy, 115, 106029.

https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2022.106029

  • Mohtat, N., & Khirfan, L. (2021). The climate justice pillars vis-à-vis urban form adaptation to climate change: A review, Urban Climate, 39(7), 100951.

https://doi.org/10.1016/j.uclim.2021.100951

  • Moldoveanu, M., & Loan Franc, V. (2011). The Impact of the economic crisis on culture, Review of General Management, 14 (2), 15-35.

https://www.managementgeneral.ro/index_en.html

  • Myint, U. (2000). Corruption: Causes, consequences and cures, Asia pacific development journal, 7(2), 33-58.

https://etico.iiep.unesco.org/en/corruption-causes-consequences-and-cures

  • Pacione, M. (2009). Urban geography: A global perspective, London, England: Routledge. Third edition.
  • Paniagua, V. (2022). When clients vote for brokers: How elections improve public goods provision in urban slums, World Development, 158, 1-18.

https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2022.105919

  • Persson, A., Rothstein, B., & Teorell, J. (2012). Why Anti- Corruption Reform Fail- Systemic Corruption as a Collective Action Problem, Governance: an International Journal of Policy, Administration and Institutions, 26(3), 449-471.

https://doi.org/10.1111/j.1468-0491.2012.01604.x

  • Pinto, S., & Sablik, T. (2016). Understanding Urban Decline, Federal Reserve Bank of Richmond, 4-20.

https://www.richmondfed.org/-/media/richmondfedorg/publications/research/annual_report/2016/pdf/article.pdf

https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/00220973.1992.9943867

  • Shieh,S. (2005). The Rise of Collective Corruption in China: the Xiamen Smuggling Case, Journal of Contemporary China, 14(42), 67-91.

https://doi.org/10.1080/1067056042000300790

  • Silvia, P., & O'Brien, M. E. (2004). Self-awareness and constructive functioning: Revisiting "the human dilemma, Journal of Social and Clinical Psychology, 23(4), 475–489.

http://dx.doi.org/10.1521/jscp.23.4.475.40307

  • Singh, C., Jain, G., Sukhwani, V., & Shaw, R. (2021). Losses and damages associated with slow-onset events: urban drought and water insecurity in Asia, Current Opinion in Environmental Sustainability, 50, 72-86.

https://doi.org/10.1016/j.cosust.2021.02.006

  • Smith, E. (2014). Neighborhood regeneration in a declining city: The case of Detroit (Master Thesis in Human Geography and Planning (Research)). Utrecht University, Utrecht, Netherlands.
  • Stegman, M. A. (1995). Recent US urban change and policy initiatives, Urban Studies, 32(10), 1601-1607

https://doi.org/10.1080/00420989550012258

  • Stubbs, M. (2004). Heritage-sustainability: developing a methodology for the sustainable appraisal of the historic environment, Planning Practice & Research, 19(3), 285-305.

https://doi.org/10.1080/0269745042000323229

  • Sutton, A. (2016). Measuring the Effects of Self-Awareness: Construction of the Self-Awareness Outcomes Questionnaire, Eur J Psychol, 12(4), 645–658.

https://doi.org/10.5964%2Fejop.v12i4.1178

  • Tallon, A. (2010). Urban Regeneration in the UK, London and New York: Tylor & Francis e Library.
  • Uijeong, H., & Myungje, W. (2020). Analysis of Inter-Relationships between Urban Decline and Urban Sprawl in City-Regions of South Korea, Sustainability, 12(4), 1-23.

http://dx.doi.org/10.3390/su12041656

  • Valencia, A., Zhang, W., & Chang, N. B. (2022). Sustainability transitions of urban food energy-water-waste infrastructure: A living laboratory approach for circular economy, Resources, Conservation and Recycling, 177(1–2):105991.

https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2021.105991.

  • van den Berg, L., Drewett, R., Klaassen, L. H., Rossi, A., & Vijverberg, C. H. (1982). Urban Europe: A study of growth and decline, Oxford: Pergamon.

https://doi.org/10.1016/C2013-0-03056-3

  • Vigdor, J. L. (2010). Is urban decay bad? Is urban revitalization bad too? Journal of Urban Economics, 63(3), 277-289.

https://doi.org/10.1016/j.jue.2010.05.003

  • Villers, C. (2004). Post minimal intervention, The Conservator, 28 (1), 3-10.

https://doi.org/10.1080/01410096.2004.9995197

  • Wijesiri, B., Liu, A., & Goonetilleke, A. (2020). Impact of global warming on urban stormwater quality: From the perspective of an alternative water resource, Journal of Cleaner Production, 262.

https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121330

  • Yakup, E,. & Niley. Y. (2016). Urban Decline and Revitalization Project in Izmir-Tire Historical City Center, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 216, 330 – 337.

https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.12.045

توسعه پایدار شهری
دوره 6، شماره 18
بهار 1404
صفحه 1-21