تحلیلی بر ساختار اجتماعی در پیکره‌بندی فضایی خانه‌های سنتی شوشتر با استفاده ‏از تکنیک نحو فضا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده فنی مهندسی، واحد آبادان، دانشگاه آزاد اسلامی،آبادان، ایران .

چکیده

فضا جوهر طراحی معماری است. در معماری مسکن سنتی ایرانی توجه به ساختار اجتماعی در طراحی این بناها زمینه مناسبی را برای سازمان‌دهی اجتماعی ایجاد می‌کند. این خانه‌ها که بر اساس نیازهای روحی و روانی و اجتماعی فرهنگی ایرانیان طراحی شده‌اند می‌توانند الگویی برای دستیابی به یک مدل مناسب برای مسکن امروز باشند. فضا و شاکله کلی این خانه‌ها، قبل از ورود به ساختمان اصلی، حیاط و ورودی فضای متفاوتی را برای شخص ایجاد می‌کند تکنیک نحو فضا به تعریف محیط‌های ساخته‌شده، مدل‌های فضایی و پیکره‌بندی فضایی در مقیاس‌های مختلف و بررسی تعامل آن‌ها با ساختار اجتماعی استفاده می‌شود. این مطالعه با هدف تجزیه‌وتحلیل سازمان فضایی خانه‌های سنتی شوشتر با استفاده از روش نحو فضا و آشکارسازی تأثیر روابط اجتماعی در معماری فضاهای این خانه‌ها مانند ایجاد حریم‌ها، درجه خصوصی و عمومی بودن فضاها می‌باشد. نحو فضا به تعریف محیط‌های ساخته‌شده، مدل‌های فضایی و پیکره‌بندی فضایی در مقیاس‌های مختلف و بررسی تعامل آن‌ها با ساختار اجتماعی استفاده می‌شود. این مطالعه باهدف تجزیه‌وتحلیل سازمان فضایی خانه‌های سنتی شوشتر با استفاده از روش نحو فضا و آشکارسازی تأثیر روابط اجتماعی در معماری فضاهای این خانه‌ها مانند ایجاد حریم‌ها، درجه خصوصی و عمومی بودن فضاها می‌باشد. سؤال اصلی این پژوهش به ویژگی‌های شاخص ساختار فرهنگی اجتماعی پیکره‌بندی فضایی در خانه‌های سنتی شوشتر می‌پردازد. روش تحقیق به‌صورت ترکیبی از کمی و کیفی باهدف اکتشاف، تحلیل و با استفاده از برداشت و مطالعات میدانی نقشه‌های خانه‌ها به‌دست‌آمده و در مرحله بعد با انتخاب 8 پلان از نمونه‌های برجسته و واجد ارزش‌های معماری در نرم­ افزار اسپیس سینتکس و ای گراف تحلیل شد تا پیوندهای علی بین عوامل فرهنگی و اجتماعی و طراحی معماری را روشن سازد. نتایج نشان می‌دهد که فضاهای تودرتو با ورودی‌های متعدد برای هر فضا، عمق‌پذیری و اتصال‌پذیری فضاها، گسترش میدان‌های بصری در فضاهایی چون حیاط مرکزی با اطراف، این خانه‌ها را قادر می‌سازد تا پیکره‌بندی فضایی منسجمی را ایجاد و این فضاها را به توانمندترین بخش‌های معماری این خانه‌ها برای گردهمایی اعضای خانواده تبدیل کند. همچنین با میدان‌های بصری پیوسته به حریم خصوصی خانواده اهمیت بیشتری داده می‌شود که این امر با استفاده از متغیرهای طراحی معماری مانند درها، بر اساس ساختار اجتماعی خانواده‌ها ایجاد شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of Social Structure in Spatial Configuration of Shushtar Traditional Houses using Space Syntax Technique

نویسنده [English]

  • Ali Mardani
M.Sc., Department of Architecture, Faculty of Engineering, Abadan Branch, Islamic Azad University, Abadan, Iran.
چکیده [English]

Space is the essence of architectural design. According to the social structure in designing these buildings, traditional Iranian housing is a suitable ground for social organizing. this house, based on the mental and psychological needs of Iranians, can be considered a model to achieve an appropriate model for today's housing. The space and general form of these houses, before entering the main building, create a different space for a person. Space syntax technique is used to define the built environment, spatial models, and spatial configuration at different scales and examine their interaction with social structure. The aim of this study was to analyze the spatial organization of Shoushtar's traditional houses by means of the space syntax method and to detect the influence of social relations in the architectural spaces of these houses, such as the creation of privacy, private and public spaces. Space syntax is used to define the built environment, spatial models and spatial configuration at different scales and examine their interaction with social structure. The main question of this research is to study the social and dultural structure of spatial configuration in the traditional houses of Shoushtar. The research method is a combination of quantitative and qualitative research with the aim of exploration, analysis, and using gathering and field studies of house maps. In the next stage, eight plans of outstanding and eligible samples of space syntax and E-Graph, it was analyzed to clarify the causal links between cultural and social factors and architectural design. The results show that the nested spaces with multiple entrances for each space, the depth and connectivity of the spaces, the expansion of visual fields in spaces such as the central courtyard with the surroundings, enable these houses to create a coherent spatial configuration and make these spaces as the most proper parts of these houses for gathering the family members. Also, it is more important to have a continuous visual field for the privacy of the family, which is based on the use of architectural design variables such as doors, on the basis of the family social structure.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space Syntax
  • Spatial Configuration
  • Social Structure
  • House
  • Shushtar city
  • استقلال، احمد.(1391). نگاهی به سکونت در ایران با معرفی الگوی سکونت در اقلیم گرم و نیمه مرطوب. دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد
  • حاجیان، مینا؛ علی تاجر، علی؛ و مهدوی نژاد، محمد جواد.(1399). تأثیر حیاط در شکل گیری پیکربندی خانه­های سنتی ایران در کاشان. نشریه معماری وشهرسازی آرمان شهر.13(30)،43-55. https://dx.doi.org/10.22034/aaud.2020.133667.1554
  • حسینی، حمید، و ایازی، محمدعلی.(1389). تحلیل فرآیند تحول ارزش های اجتماعی در نهج البلاغه با رویکرد جامعه شناختی. فصلنامه مطالعات تفسیری،1(4):64-35 .
  • حسینی ،اکرم؛ جعفرزاده، تکتم؛ و رهبان، فهیمه. (1395). تدوین دستور زبان طراحی قلمروهای فضایی مسکن به‌منظور بهبود تعامل اعضای خانواده..نشریه محیط و مسکن روستا: ۳۵ (۱۵۴) :۵۸-۴۱ http://jhre.ir/article-999-1-fa.html
  • جعفری، مژگان؛ سیاوش پور، بهرام؛ سلطانی فرد، هادی؛ و عسکری، اباصلت.(1398). اثرات پیکره بندی فضایی بر جدایی گزینی اجتماعی در بافت‌ فرسوده گلستان، سبزوار. فصلنامه مطالعات شهری،8(32):46-33 https://www.doi.org/10.34785/J011.2019.106
  • رشیدزاده، الهام، و حبیبی، فواد.(1399). تحلیل روابط فرهنگی در پیکره بندی فضایی مسکن سنتی کردها مطالعه موردی: خانه­های سنتی شهری منطقه موکریان (شهر سردشت(. فصلنامه شهر ایرانی اسلامی، (40)10 :77-17. https://dorl.net/dor/20.1001.1.2228639.1399.10.40.2.6
  • زارعی، سعیده، و یگانه، منصور. (1397). تحلیل نقش هم پیوندی فضاها در روابط اجتماعی خانه های سنتی کاشان. مدیریت شهری, 17(52 ), 91-81.
  • سهیلی، جمال الدین، و عارفیان، انسیه. (1395). تحلیل روابط اجتماعی-انسانی در فضاهای مسجد مدرسه های دورۀ قاجار قزوین بر اساس رویکرد نحو فضا. پژوهش­های جغرافیای انسانی, 48(3),  475-491. https://doi.org/10.22059/jhgr.2016.52321
  • شیخ بهایی، امید. (1398).  بررسی اصل درون گرایی در مسکن ایرانی بر اساس نظریه نحو فضا (مطالعه موردی: خانه های سنتی اقلیم گرم و خشک). مدیریت شهری , 18(54 ), 78-63.
  • طباطبایی، فاطمه، و صابرنژاد، ژاله.(1395). رویکرد تحلیلی نحو(چیدمان) فضا در ادراک پیکره بندی فضایی مسکن بومی قشم (نمونه موردی روستای لافت). نشریه محیط و مسکن روستا.35(154):88-75 http://jhre.ir/article-1-957-fa.html
  • عزیزمقدم، محمدامین، و هاشمی، سیدمجید.(1401). معماری به مثابه فرهنگ؛ تحلیلی بر کاراکتر زاویه بصری در تطبیق‌پذیری فرهنگ و معماری فضاهای بینابین. فصلنامه علمی جامعه شناسی فرهنگ و هنر.4(2):127-109.
  • فتح بقالی، عاطفه؛ مقصودی تیلکی، محمد جواد؛ و هدایتی مرزبالی، معصومه. (1400). بازتاب ساختار اجتماعی در پیکره‌بندیی فضایی مسکن با تاکید بر تئوری نحو‌فضا (مطالعه موردی: خانه‌های سنتی و معاصر بافت فرهنگی تاریخی تبریز.  جغرافیا و مطالعات محیطی10(38).، 47-64.
  • کوئن، بروس.(1372).  مبانی جامعه شناسی. ترجمه غلام عباس توسلی و رضا فاضل.انتشارات سمت،تهران
  • لطیفی، محمد؛ مهدوی نژاد، محمد جواد؛ و دیبا، داراب. (1399). منطق اجتماعی فضا در مسکن بومی قاجار اصفهان. مطالعات جامعه شناختی شهری, 10(37),. 186-161.
  • منادی، مرتضی. (1387). درآمدی جامعه شناختی برجامعه پذیری، نشرجیحون
  • معماریان، غلامحسین. (1381). نحو فضای معماری. نشریه صفه.75،35-83 https://dorl.net/dor/20.1001.1.1683870.1381.12.4.1.2
  • مظاهری، مجتبی؛ دژدار، امید؛ و موسوی، سید جلیل. (1397). تحلیل نقش حیاط در ساختار فضایی خانه­های ایرانی با بهره ­گیری از روش نحو فضا (Space Syntax) . هویت شهر،12(2):97-108 https://dorl.net/dor/20.1001.1.17359562.1397.12.2.8
  • نیک فطرت، مرتضی، و بیطرف، احسان. (1395).  بررسی تاثیرات فرهنگی در معماری بومی ایران از منظر پایداری. شباک.2(4-5):پیاپی 11و126:12-134
  • Al-Beiruti, F. (1992). Architectural evolution of house in Baghdad during 20thcentury-with focusing on socio-cultural effects. Unpublished PhD thesis, Baghdad, Iraq:Baghdad University
  • Bafna, S. (2003). Space Syntax a Brief Introduction to Its Logic and Analytical Techniques. Environment and Behavior, 35(1):17-29. https://doi.org/10.1177/0013916502238863
  • Brown. F., Bellal. T. (2001). Comparative analysis of Moabite and other Berber domestic spaces, Proceedings of the 3th International Symposium on Space Syntax, Atlanta, GA.
  • Hillier, B., Hanson, J. Graham, H. (1986). Ideas are in things: An Application of Space Syntax Meted to Discovering House Genotype. Environment and Planning B: Planning and Design, (14), 363-385.
  • Hanson. (1998). Deconstructing architects-houses. Environ, plan. 21,675-705
  • Hillier, B. (1996). Space is the machine: a configuration-al theory of architecture, Cambridge, UK: University of Cambridge. Reproduced in 2007 by Space Syntax. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/3881/1/SITM.pdf
  • Hillier, B. (2007). Space is the machine: A configurational theory of architecture. London: Space Syntax Laboratory.
  • Hanson, J. (1994). 'Deconstructing' architects' houses. Environment and Planning B:Planning and Design,21 (6), 675-704.
  • Jeong, S.K., Un Ban, Yong. (2014). The spatial configurations in South Korean apartments built between 1972 and 2000. Habitat Int.42, 90–102. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2013.11.002
  • Khalilifar, M., AmiriManesh, M., Zare, S. (2013). The Impact of Culture on the Formation of Residential Architectural Spaces in Iran, First National Conference on Residential Architecture, Malayer.
  • Koirala, S. (2016). cultural context in architect. Bachelor's Degree in Architecture under IOE Thapathali Campus, Tribhuvan University, Nepal.2-3. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3730930
  • Kwon, S. J. Sailer, K. (2015). Seeing and being seen inside a museum and a department store.A comparison study in visibility and co-presence patterns. 10th International Space Syntax Symposium, London.
  • Karlen, M. (2009). Space Planning Basics (3rd ed.). Hoboken, New Jersey: John Wiley &Sons, Inc. 
  • Memarian, G, H., Hashemi, S, M., Kamalipour H. (2010). The Effect of Religious Culture on the Formation of Home Comparative Comparison of Housein the Muslim, Zoroastrian and Jewish Quarter of Kerman. Iranian Journal of Cultural Research.3(2):1-25. https://doi.org/10.7508/ijcr.2010.10.001
  • Nesbitt, K. (1996). Theorizing a new agenda for architecture: An anthology of architectural theory 1965-1995. New York: Princeton Architectural Press.
  • Othman, F., Yusoff, M.Z., Abdul Rasam.A.R.(2019). Isovist and Visibility Graph Analysis (VGA): Strategies to evaluate visibility along movement pattern for safe space. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science. http://dx.doi.org/10.1088/1755-1315/385/1/012024
  • Robertson, E., Seibert, J., Fernandez D., Zander M. (2002). Space and spatial analysis in archaeology. The University of New Mexico Press
  • Robinson, J. W. (2001). Institutional Space, Domestic Space, and Power Relations: Revisiting territoriality with space syntax. 3th International Space Syntax Symposium. Atlanta
  • Summers, R. J., Bailey, P. J., Roberts, B. (2016). Across-formant integration and speech intelligibility: effects of acoustic source properties in the presence and absence of a contralateral interferer. Journal of the Acoustical Society of America, 140(2), 1227-1238 https://doi.org/10.1121/1.4960595
  • Steen, J. (2009). Spatial and Social Configurations in Offices. Proceedings of the seventh International Space Syntax Symposium, Stockholm: Sweden.
  • Van Nes, A., Yamu, C. (2021). Introduction to Space Syntax in Urban Studies. Department of Civil Engineering. Western Norway University
  • Yu, R., Ostwald, M. (2018). Spatio-visual experience of movement through the Yuyuan Garden: A computational analysis based on isovists and visibility graphs. Frontiers of Architectural Research, 7(4), 497-509 https://doi.org/10.1016/j.foar.2018.08.003
  • Young, k.; Chung, J.; Kong, E.; Shin, H. Heo, J. (2015), A study on the design methodologies for activating. 10th International Space Syntax Symposium.1-19