فلسفۀ تاریخ معماری اسلامی در نگرش شرق‌شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرضیه ثابت اقلیدی 1
احد نژادابراهیمی 2
لیلا مدقالچی 3
1 دانشجوی دکتری معماری اسلامی، گروه معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 استاد، گروه معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
3 دانشیار، گروه معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/usd.2024.2023211.1216
چکیده
هر تاریخنامه‌ای‌ متأثر از یک منظر تاریخی شکل میگیرد؛ حتی اگر مورخ از آن آگاه نباشد یا آن را انکار کند. تاریخ معماری اسلامی نیز از این موضوع مستثنی نیست. بنابراین شناخت رویکردهای تاریخنگاری معماری اسلامی، مستلزم شناخت منظر تاریخی یا اصطلاحاً «فلسفۀ تاریخ»ی است که مبنای آن قرار گرفته است. باتوجه به اینکه تاریخ معماری اسلامی، مولود اندیشۀ شرق‌شناسی است، این پژوهش بدنبال شناخت فلسفۀ تاریخ در نگرش شرق‌شناسانه به معماری اسلامی است. از آنجایی که این پژوهش به حوزۀ فلسفه و تاریخ علم تعلق دارد، از راهبرد استدلال منطقی استفاده شده است. بدین ترتیب مطالب پراکندۀ موجود در سامانه‌ای منطقی مربوط به فلسفۀ تاریخ منظم میشوند. این سامانه شامل چهار مؤلفۀ اصلی واقعیت تاریخی، عینیت تاریخی، ارزش تاریخی و تبیین تاریخی است. بنابراین پژوهش از نوع کیفی و با روش توصیفی- تحلیلی است. بر اساس مطالعۀ صورت گرفته در نگرش شرق‌شناسانه، واقعیت معماری اسلامی پدیده‌ای عینی و مستقل از ذهن است و ماهیت آن پیش از هرچیز با عنوان «دیگریِ» معماری غرب تعریف میشود که دارای ذاتی مشخص بوده و فاقد تاریخ است. همچنین این نگرش شناخت معماری اسلامی را از طریق عینیتی اثبات‌گرایانه ممکن میداند. گزینش‌ها و ارزیابی‌ها در نگاه شرق‌شناسانه به معماری اسلامی، مبتنی بر تعریف دوگانه‌های ارزشیِ اروپامدارانه‌ است. هچنین تبیینی که این نگرش از معماری اسلامی ارائه میدهد از نوع قانومند و ذات گرایانه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Philosophy of History of Islamic Architecture in Orientalism

نویسندگان English

Marzieh Sabet Eghlidi 1
Ahad Nejad Ebrahimi 2
Leila Medghalchi 3
1 Ph.D. Candidate in Islamic architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Islamic Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
3 Associate Professor, Department of Islamic Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Every historical account is influenced by the historian's perspective and attitude. The assumptions that a historian has are the most significant factors that determine the history he/she writes. The same goes for the history of Islamic architecture. The historian of architecture deals with his/her subject depending on his/her understanding of history and architecture. For example, if a historian has an evolutionary and progressive view of history, he/she gets a special narrative of architectural history. In the same way, whether the historian considers architecture as an objective or subjective phenomenon, what methods he/she considers knowing it, how evaluates it and with what criteria, and even how he presents the knowledge he/she has obtained, all guide the historical account. The study of Islamic art and architecture was shaped by Orientalism. Subsequently, scholars from other disciplines such as archaeology and art history also began studying Islamic art and architecture. Still, many of their studies continued to be based on the same assumptions, concepts, and terms developed by the Orientalists. This research aims to identify the philosophy of the history of Islamic architecture from the Orientalist view and to address the question of how it has influenced the field. Oriental historiography of Islamic architecture indicates what assumptions of the philosophy of history? This research is qualitative, and its method is descriptive and analytical. Since this research belongs to the field of philosophy of science and seeks to know the assumptions of the history of Islamic architecture as a field of knowledge, it has benefited from logical reasoning.According to the study, the four main components of the Philosophy of History are historical reality, historical objectivity, value in history, and historical explanation. Thus, the sub-questions of the research are: In the oriental historiography of Islamic architecture, what is the reality of Islamic architecture? How can it be recognized? What are the selections and evaluations of orientalists about Islamic architecture? And how do they explain Islamic architecture? The answers to these questions clarify the philosophy of history in Orientalism. Based on the study, it can be said that in Orientalism Islamic architecture is defined as the "Other" of Western architecture and it lacks history; such a view has led to the formation of an attitude that portrays Islamic architecture as a stagnant subject belonging to the past and as a result identify it in opposition to modern architecture. In addition, Orientalism identifies Islamic architecture as a unified essence that has no relationship with its time and context. Therefore, any diversity, multiplicity, and temporality are ignored in this field. In terms of historical objectivity, it can be said that Orientalism looks at Islamic art and architecture with a positivist and materialistic approach. So Islamic architecture is like an independent object that exists in the outside world and with positivist approaches and modern rationality, a complete understanding of it can be obtained. The selections and evaluations of orientalists from the history of Islamic architecture are also based on the Eurocentric discourse that considers Islamic art and architecture as romantic, decorative, and exotic phenomena; these features, in contrast to rationality and historicity, are introduced as the weakness of Islamic art and architecture.

کلیدواژه‌ها English

Philosophy of History
History of Islamic Architecture
Orientalism
Eurocentrism
  • اتکینسون، آر.اف. (1398). فلسفۀ تاریخ: نگاهی به دیدگاه‌های رایج در فلسفۀ تاریخ معاصر. در فلسفۀ تاریخ: روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری. (گرد‌آوری و ترجمه: حیسنعلی نوذری) تهران: طرح نو.
  • ادیب زاده، سودابه، عباسی هرفته، محسن و امین پور، احمد. (1400). واکاوی کیفیت شناخت آرتور پوپ از معماری ایران با استناد به آثار مکتوب تاریخ‌نگاری او. باغ نظر، 18(95)، 84-75.

https://doi.org/10.22034/bagh.2020.207259.4353

  • استنفورد، مایکل. (1398). مدخلی بر فلسفۀ تاریخ: گذشته، حال، آینده (1). در فلسفۀ تاریخ: روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری (گرد‌آوری و ترجمه: حیسنعلی نوذری). تهران: طرح نو.
  • ایگرس، گئورک. (1398). تاریخ‌نگاری در قرن بیستم: از عینیت علمی تا چالش پسامدرن. (ترجمه محمدابراهیم باسط). تهران: سمت.
  • بنیامین، والتر. (1398). تزهایی دربارۀ فلسفۀ تاریخ. در فلسفۀ تاریخ: روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری. (گرد‌آوری و ترجمه: حیسنعلی نوذری). تهران: طرح نو.
  • بنی فاطمه، حسین، شیلدز، راب، گلابی، فاطمه، قریشی، فردین، و بیانی، فرهاد. (1397). مبانی هستی شناختی و معرفت شناختیِ اجتماعی رئالیسم انتقادی؛ با تأکید بر آراء روی بسکار. راهبرد فرهنگ، 11(44)، 57-29.

https://sid.ir/paper/149217/fa

  • پمپا، لئون. (1398). فلسفه تاریخ: چارچوب‌های اساسی در آموزش فلسفه مدرن تاریخ. در فلسفۀ تاریخ: روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری. (گرد‌آوری و ترجمه: حیسنعلی نوذری). تهران: طرح نو.
  • ترنر، برایان اس. (1390). رویکردی جامعه‌شناختی به شرق‌شناسی پست‌مدرنیسم و جهانی‌شدن (ترجمۀ محمدعلی محمدی). تهران: نشر یادآوران.
  • جمال‌الدین، غلامرضا. (1401). شرقشناسی معماری ایران. تهران: روزنه
  • حیدری دلگرم، مجید، بمانیان، محمدرضا، و انصاری، مجتبی. (1395). محمدکریم پیرنیا و دونالد ویلبر؛ تفاوت مقاصد و عناصر روایت سبکی. مطالعات معماری ایران، 5(10)، 48-31.

https://sid.ir/paper/219501/fa.

  • خدابنده‌لو، رضا. (1397). اروپامحوری و تأثیر قدرت-دانش در شکلگیری علوم انسانی مدرن. روش شناسی علوم انسانی، 24(96), 133-119.

https://doi.org/10.30471/mssh.2018.1533

  • رضایی لیپایی، سیندخت، سلطان زاده، حسین و عسکری زاد، رضا. (1399). تحلیل دیدگاه آرتور اپهام پوپ در رابطه با معماری ایران با تأکید بر نوشتار کتاب «سیری در هنر ایران. هنر و تمدن شرق. 30 (8). 24-15.

https://doi.org/10.22034/jaco.2020.215353.1134

  • رهنورد، زهرا. (1378). حکمت هنر اسلامی. چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان سمت.
  • رینگنبرگ، پاتریک و عبائی، آندیا. (1397). مطالعات غربی در معماری اسلامی: تاریخ و تفسیر. در مجموعه هنر و تمدن اسلامی: معماری (1). (گردآوری و تدوین: مهرداد قیومی بیدهندی). تهران: انتشارات سمت.
  • سروش، عبدالکریم. (1358). فلسفۀ تاریخ. تهران: پیام آزادی
  • سعید، ادوراد. (1377). شرق‌شناسی (ترجمۀ عبدالرحیم گواهی). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  • ضیمران، محمد. (1395). فلسفه میان حال و آینده: جستاری در باب اندیشه‌های فلسفی معاصر. تهران: پایان.
  • قیومی بیدهندی، مهرداد. (1384). بررسی انتقادی چهار تاریخ‌نامۀ معماری ایران. نشریه خیال، (15)، 4-37.

http://noo.rs/b758V

  • کار، ای. اچ. (1387). تاریخ چیست؟ (ترجمۀ حسن کامشاد). تهران: خوارزمی
  • کاووسی، ولی اله. (1398). سرآغاز تاریخ نگاری هنر اسلامی در بوته ی استشراق، استعمار، مجموعه داری. هنرهای تجسمی (هنرهای زیبا)، 24(4)، 15-24.

https://doi.org/10.22059/jfava.2019.274307.666134

  • گروت، لیندا و وانگ، دیوید. (1384). روشهای تحقیق در معماری. (ترجمۀ علیرضا عینی‌فر). تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
  • مجتهدزاده، روح‌الله و مهدی سعدوندی. (1396). نگاهی به تحولات گفتمانی حوزه هنر اسلامی در سه مقطع زمانی. مطالعات هنر اسلامی.13 (28)، 75-55.

http://noo.rs/IGRJx

  • مجتهدزاده، روح‌الله. (1397). تاریخِ تاریخ معماری اسلامی. در مجموعه هنر و تمدن اسلامی: معماری (1). (گردآوری و تدوین: قیومی بیدهندی). تهران: انتشارات سمت.
  • مریدی، محمدرضا، و مریدی، بهزاد. (1401). تبیین جریان هنر اسلامی در نمایشگاه های جهانی، جشنواره های ملی و دوسالانه های هنری. نگره، 17(62)، 129-117.

https://sid.ir/paper/1030851/fa

  • مظهری، محمدمهدی، ارمغان، مریم و البرزی، فریبا. (1400). بازشناسی بازنمود و آمیختگی گفتمان شرق شناسی در معماری معاصر ایران دوره پهلوی. دوفصلنامه اندیشه معماری، 5 (10)، 309-293.

https://doi.org/10.30479/at.2020.13331.1526

  • مک‌فی، الکساندر لئون. (1398). شرق‌شناسی (ترجمه مسعود فرهمندفر). تهران: انتشارات مروارید.
  • میرجانی، حمید. (1389). استدلال منطقی به مثابه روش پژوهش. نشریه صفه. 20 (1)، 35-50.

https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1389.20.2.3.6

  • نجیب ‌اغلو، گلرو. (1379). هندسۀ و تزئین در معماری اسلامی (ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی). تهران: نشر روزنه.
  • والش،. ویلیام هنری. (1363). مقدمه‌ای بر فلسفۀ تاریخ. تهران: امیرکبیر
  • Arnold, D. (2006). Beyond a boundary: Towards an architectural history of the non-east. In Rethinking architectural historiography. 229-245.

https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203008393-19/beyond-boundary-dana-arnold

  • Bozdogan, S. & Neci̇poglu, G. (2007). Entangled Discourses: Scrutinizing Orientalist and Nationalist Legacies in The Architectural Historiography of the "Lands of Rum”. Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World, (24),1-6. http://dx.doi.org/10.1163/22118993_02401002
  • Carey, M. (2017). Persian Art: Collecting the Arts of Iran for the V&A. London: V&A Publishing.

https://journals.openedition.org/abstractairanica/47914

  • Carey, M. & Graves, M.S. (2012). Introduction: Historiography of Islamic Art and Architecture, The Journal of Art Historiography, 6 (1), 1-15.

http://arthistoriography.files.wordpress.com/2012/05/introgravesandcarey2.pdf

  • Celik, Z. (2018). Reflections on Architectural History Forty Years after Edward Said’s Orientalism. Journal of the Society of Architectural Historians, 77(4), 381-387.

https://doi.org/10.1525/jsah.2018.77.4.381

  • Currie, A & Walsh, K (2018). Frameworks for Historians & Philosophers. The Journal of the International Society for the History of Philosophy of Science 9 (1):1-34

https://doi.org/10.1086/699797

  • Douglas, H.E. (2009). Science, Policy, and the Value-Free Ideal. Pittsburgh: University of Pitts burgh Press.

https://doi.org/10.2307/j.ctt6wrc78

  • Enayat, H. (1973). The politics of Iranology. Iranian Studies, 6(1), 2–20.

https://doi.org/10.1080/00210867308701435

  • Fabian, J. (1983). Time and the other: how anthropology makes its. New York: Columbia University Press.

https://www.jstor.org/stable/10.7312/fabi16926

  • Graves, M. )2012(. Feeling uncomfortable in the nineteenth century. Journal of Art Historiography, (6), 6 – MSG/1

https://arthistoriography.wordpress.com/

  • Goody, J. 2007. The Theft of History. UK: Cambridge University Press.

https://doi.org/10.1017/CBO9780511819841

  • Jenkins, J. (2012). Excavating Zarathustra: Ernst Herzfeld’s Archaeological History of Iran. Iranian Studies, 45(1), 1–27.

https://doi.org/10.1080/00210862.2011.594622

  • Kadoi, Y. (2012). Arthur Upham Pope and his research methods in Muhammadan art: Persian carpets. Journal of Art Historiography, 6(a), 6-YK.

http://arthistoriography.files.wordpress.com/2012/05/kadoi.pdf

  • Leitgeb, H. (2011). Logic in general philosophy of science: old things and new things. Synthese, 179 (2), 339-

https://doi.org/10.1007/s11229-010-9776-5

  • Mohanty, B. )2005(. Edward W. Said’s Orientalism – A Critique. New Delhi: Rawat Publication.

https://books.google.com/books?id=d9K9AAAACAAJ

  • Necipoglu, G. (2012). The concept of Islamic art: inherited discourses and new approaches. Journal of art historiography, (6), 1-26.

https://doaj.org/article/8c583b049c994fa7a905b2ca4b1d79b9

  • Newall, Paul. "Historiographic Objectivity." In A Companion to the Philosophy of History and Historiography, 172–80. Oxford, UK: Wiley-Blackwell, 2009.

http://dx.doi.org/10.1002/9781444304916.ch14

  • Rabbat, N. )2012(. What is Islamic architecture anyway. Journal of art historiography, (6), 1-15.

https://www.academia.edu/22544503/What_Is_Islamic_Architecture_Anyway

  • Rabbat, N. )2012(. Islamic Architecture as a Field of Historical Enquiry. Journal of Art Historiography, (5), 18-23.

https://www.academia.edu/22544502/Islamic_Architecture_as_a_Field_of_Historical_Enquiry?source=swp_share

  • Rabbat, N. )2018(. The Hidden Hand: Edward Said’s Orientalism and Architectural History. Journal of the Society of Architectural Historian, 77(4), 388-396.

https://www.jstor.org/stable/26771360

  • Sagi, G. (2021). Logic as a methodological discipline. Synthese, 199, 9725–9749. 
توسعه پایدار شهری
دوره 5، شماره 17
زمستان 1403
صفحه 95-109