برنامه‌ریزی فضا‌های شهری به‌منظور ارتقاء حس سرزندگی (مورد پژوهی: خیابان خیام شهر قزوین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 دانش آموخته کارشناس ارشد،گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

چکیده

امروزه با پیشرفت بالای تکنولوژی و نیز اهمیت اتومبیل در خیابان‌ها، حرکت عابران پیاده در سطوح مختلف شهری بی‌اهمیت شده و از مهم‌ترین مشکلات حال حاضر توجه بالای متخصصین شهری بر حرکت سواره بوده و عابران پیاده و رفع نیاز‌های آن‌ها اولویت بالایی ندارد که نتیجه‌ی آن کاهش تعاملات اجتماعی میان شهروندان و نیز عدم برخورداری فضا‌های شهری از حس سرزندگی می‌باشد. این مسئله در بسیاری از شهر‌های ایران نیز دچار بی‌توجهی گشته و نیازمند برنامه‌ریزی است. هدف از این پژوهش بررسی نقش پیاده‌راه خیام بر ارتقاء حس سرزندگی شهر بوده به‌گونه‌ای که از فضایی صرفاً برای گذر مردم خارج شده و به فضایی پویا تبدیل گردد، به‌طوری‌که شهروندان با میل و خواسته خود در آن حضور یابند، بوده و با استخراج شاخص‌های مؤثر بر این هدف به ارائه راهکار‌های مؤثر در جهت ارتقاء حس سرزندگی فضا پرداخته است. این پژوهش از موضع هدف در دسته پژوهش‌های کاربردی قرار دارد. در بخش نمونه موردمطالعه از مشاهدات میدانی، مصاحبه با مسئولان و همچنین پر کردن پرسشنامه از عابران خیابان بهره برده شد. طبق فرمول کوکران 384 پرسشنامه به‌صورت تصادفی توزیع شد و در ادامه داده‌های حاصل مبتنی بر تحلیل عامل اکتشافی، آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیونی مورد تحلیل قرار گرفتند.
طبق نتایج حاصل از تحلیل‌های کارشناسانه و تحلیل‌های آماری صورت گرفته، بهره‌گیری از اصولی همچون: در نظر‌گیری فضا‌های تجمعی جاذب به‌عنوان مبدأ و مقصد در بخش‌های مختلف خیابان، طراحی مناسب جداره، استفاده از عناصر تاریخی و ... می‌توان در جهت ارتقاء حس سرزندگی در خیابان گام برداشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Planning urban spaces to enhance the sense of vitality (Case study: Khayyam St., Qazvin)

نویسندگان [English]

  • Maliheh Babakhani 1
  • Zahra Rajabi 2
1 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
2 M.Sc., Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده [English]

Today, with the high advancement of technology and the importance of cars on the streets, the movement of pedestrians in different levels of the city has become insignificant. There is a sense of vitality among citizens as well as the lack of urban spaces. This issue has been neglected in many cities of Iran and needs to be planned. The purpose of this study was to investigate the role of Khayyam pedestrian way in promoting the sense of vitality of the city so that it is out of a space just for pass and become a dynamic space for citizens to attend desirably. Extracting indicators affecting this goal have provided effective solutions to enhance the sense of vitality of the space. This research is in the category of analytical methods from the target position. In the sample section, field observations, interviews with officials, as well as filling out questionnaires from pedestrians were used. According to Cochran's formula, 384 questionnaires were randomly distributed and then the data based on exploratory factor analysis, Pearson correlation test and regression analysis were analyzed. According to the results of expert analysis and statistical analysis, the use of principles such as considering the attraction of absorbing spaces as a source and destination in different parts of the street, proper wall design, using historical elements and ... help to enhance the sense of vitality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Spaces
  • Vitality
  • Pedestrian way
  • Qazvin
  • آقاجانی، هادی، و هادی پندار. 1400. تبیین معیار‌های امکان‌سنجی تبدیل خیابان به پیاده‌راه در مراکز شهر‌ها، مورد مطالعاتی: هسته مرکزی شهر بابل. نشریه معماری و شهرسازی آرمان شهر، 35 (14): 221-205.  DOI:10.22034/aaud.2021.215404.2089
  • الهی، سروین. ۱۳۹۰. پیاده راه - فضایی شهری در خیابان برای تعاملات اجتماعی نمونه موردی: خیابان صبا. سومین همایش ملی عمران شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج.
  • پاکزاد، جهانشاه. 1390. راھﻨﻤﺎی ﻃﺮاﺣﯽ ﻓﻀﺎھﺎی ﺷﮭﺮی در اﯾﺮان. تهران: ﺷﺮﮐﺖ ﻃﺮح و ﻧﺸﺮ ﭘﯿﺎم سیما، وزارت مسکن و شهرسازی، دانشگاه تهران.
  • پیرایه‌گر، میلاد. 1391. برنامه رﯾﺰی اﯾﺠﺎد ﭘﯿﺎده راه‌ها ﺑﺎ ھﺪف دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ به ﺷﺎﺧﺺ‌های اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻮسعهﭘﺎﯾﺪار درون شهری ﺑﺨﺶ ﻣﺮﮐﺰی شهر رشت. ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﮫ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ. داﻧﺸﮕﺎه ﮐﺮدﺳﺘﺎن.
  • پوراحمد، احمد، آرزو حاجی شریفی، و مهدی رمضان‌زاده لسبویی. 1391. سنجش کیفیت پیاده راه در محله‌های هفت حوض و مقدم شهر تهران. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 2(6): 56-34.
  • پاکزاد، جهانشاه. 1385. مبانی نظری و فرایند طراحی شهری. تهران: انتشارات شهیدی.
  • ثقفی اصلی، آرش. 1387. اهمیت و نقش پیاده راه در شبکه ی حمل و نقل شهر پایدار. جستارهای شهرسازی 26 و 27: 79 -87 )
  • جوری، آمنه، رحیم سرور، و جاوید منیری . ۱۳۹۴. بررسی امکان ایجاد پیاده راه‌های گردشگری در مراکز شهری (موردشناسی: مرکز شهر زنجان). فصلنامه جغرافیا آمایش شهری-منطقه‌ای، 5 (۱۵)، 155-176.  DOI: 10.22111/gaij.2015.2077
  • حافظ ­نیا، محمدرضا. 1389. مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: انتشارات سمت.
  • ذکاوت، کامران. 1388. مورفولوژی درون و طراحی شهری. همایش سراسری احیای بافت‌های شهری، مشهد.
  • رهنمایی، محمدتقی، و یوسف اشرف. ۱۳۸۶. فضاهای عمومی شهر و نقش آن در شکل‌گیری جامعه مدنی. فصلنامه جغرافیا، 5(15و14): 13-23.
  • رسولی، سارا، و سمیرا رحیم دخت خرم. ۱۳۸۸. ایجاد منظر شهری مطلوب در مسیر‌های پیاده. نشریه معماری و شهرسازی آرمان شهر، 2(3): 103-112.
  • سیف الهی فخر، سپیده، تایماز لاریمیان، و امیر محمد معززی مهرطهران. ۱۳۹۲. تعیین شاخص‌های مؤثر در خلق مکان‌های امن پیاده مدار جهت ارتقاء تعاملات اجتماعی (نمونه موردی: خیابان بهارآزادی محله خاک سفید تهران). دو فصلنامه معماری و شهرسازی ایران، ۵: 8۵-9۵.  DOI: 10.30475/isau.2014.61965
  • سعادتی، علی­محمد. ۱۳۹۴. نقش پیاده­راه‌ها در باززنده‌سازی و احیای بافت‌های تاریخی. دوماهنامه شهرنگار،15(74 و 73): 20-3۰.
  • عباس‌زاده، شهاب، و سودا تمری. 1391. بررسی و تحلیل مؤلفه‌های تأثیرگذار بر بهبود کیفیت فضایی پیاده راه‌ها به منظور افزایش سطح تعاملات اجتماعی مطالعه موردی؛ محورهای تربیت و ولیعصر تبریز. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری، 1 (4): 1-10.
  • کاشانی­ جو، خشایار. 1395. پیاده راه‌ها؛ از مبانی طراحی تا ویژگی‌های کارکردی. چاپ دوم. تهران: آذرخش.
  • مولوی، مهرناز، آرمان حمیدی، عالیه فریدی فشتمی، و زهرا آریاپسند. 1400. بررسی نقش پیاده‌راه‌های شهری در ارتقای شاخص‌های سرزندگی شهری و تعاملات اجتماعی (مطالعۀ موردی: پیاده‌راه مرکز رشت). نشریه پژوهش‌های جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، 9(3)، 881-908.  DOI: 10.22059/jurbangeo.2021.319408.1465
  • محمدی ده­چشمه، پژمان. 1398. تحلیلی بر نقش پیاده راه‌ها در سرزندگی شهری (مطالعه موردی: خیابان فردوسی شهر اصفهان). نشریه جغرافیا و توسعه فضای شهری.6(10)، 19-38.  DOI: 10.22067/gusd.v6i1.73389
  • معینی، سیدمهدی. 1391. شهر‌های پیاده مدار. تهران: انتشارات آذرخش. 
  • نقی‌زاده، محمد. 1389. اصول طراحی فضا‌های شهری. پژوهشکده فرهنگ و هنر جهاد دانشگاهی.
  • ماجدی، حمید، و منصوری، الهام، و حاجی احمدی، آذین. 1390. بازتعریف فضای شهری (مطالعه موردی: محور ولیعصر حد فاصل میدان ولیعصر تا چهارراه ولیعصر). مدیریت شهری, 9(27): 263-283. 
  • Anderson Jamie, Kai Ruggeri, Koen Steemers, Felicia Huppert. 2017. Lively social space, well-being activity, and urban design: findings from a low-cost community-led public space intervention. Environment and Behavior, 49 (6): 685-716. DOI: 1177/0013916516659108
  • Brown, Scott Charles, and Joanna L Lombard. 2014. Neighborhoods and Social Interaction. In book: Wellbeing and the Environment: Wellbeing: A Complete Reference Guide, 2: (91-118). Edition: Volume II. Publisher: John Wiley & Sons, Ltd. Editors: R. Cooper, E. Burton, C. L. Cooper. DOI:10.1002/9781118539415.wbwell05
  • Delso, Javier, Belen Martin, Emilio Ortega, and Nico Van de Weghe. 2019. Integrating Pedestrian-Habitat Models and Network Kernel Density Estimations to Measure Street Pedestrian Suitability. Sustainable cities and society 51. DOI:10.1016/j.scs.2019.101736.
  • Fitch, Dillon T., Mijke Rhemtulla, and Susan L. Handy. 2019. The relation of the road environment and bicycling attitudes to usual travel mode to school in teenagers. Transportation Research Part A: Policy and Practice, Elsevier, 123(C): 35-53. DOI: 10.1016/j.tra.2018.06.013
  • Gehl, Jan. 2011. Life Between Buildings: Using Public Space. The Journal of Space Syntax. Washington - Covelo - London: Island Press, ISBN: 978-1597268271
  • Jalaladdini, Siavash, and Derya Oktay. 2012. Urban public spaces and vitality: A socio-spatial analysis in the streets of cypriot towns. Social and Behavioral Sciences, 35: 664-674. DOI:1016/j.sbspro.2012.02.135
  • Kim, Hyungkyoo, and Elizabeth Macdonald. 2016. Does wind discourage sustainable transportation mode choice؟ Findings from San Francisco، California، DOI:10.3390/su8030257.
  • Kim, Suyeon, and Kyungjin An. 2017. Exploring psychological and aesthetic approaches of bio-retention facilities in the urban open space. Sustainability 9 (11): 2067. DOI:10.3390/su9112067
  • Mazumdar, Soumya, Vincent Learnihan, Thomas Cochrane, and Rachel Davey. 2018. The built environment and social capital: A systematic review. Environment and Behavior, 50(2): 119-158. DOI 10.1177/0013916516687343
  • Molavi, Mehrnaz, Ziaeddin Mardoukhi, and Fatemeh Jalili. 2016. Utilization of place-making approach in urban spaces using historic mansions attractions. Theoretical and Empirical Researches in Urban Management. Research Centre in Public Administration and Public Services, Bucharest, Romania, 11(4): 61-73.
  • Mouratidis، 2018. Built environment and social well-being: How does urban form affect social life and personal relationships? Cities Journal, 74: 7-20. DOI:10.1016/j.cities.2017.10.020
  • Poortinga، Wouter, Tatiana Calve, Nikki Jones, Simon Lannon, Tabitha Rees, Sarah E Rodgers, Ronan A Lyons, and Rhodri Johnson. 2017. Neighborhood quality and attachment: Validation of the revised residential environment assessment tool. Environment and Behavior، 49(3): 255–282. DOI:10.1177/0013916516634403
  • Pere، Pärtel-Peeter. 2017. The effect of pedestrianisation and bicycles on local business. Case studies for the Tallinn High Street Project. Stockholm: Future Place Leadership. futureplaceleaderhip.com.
  • Sepe، 2017. The role of public space to achieve urban happiness. International Journal of Sustainable Development and Planning، 12(4): 724-733.
  • Sallis , James F, Ester Cerin, Terry L Conway, Marc A Adams, Lawrence D Frank, Michael Pratt, Deborah Salvo, Jasper Schipperijn, Graham Smith, Kelli L Cain, Rachel Davey, Jacqueline Kerr, Poh-Chin Lai, Josef Mitáš, Rodrigo Reis, Olga L Sarmiento, Grant Schofield, Jens Troelsen, Delfien Van Dyck, Ilse De Bourdeaudhuij, and Neville Owen. Physical activity in relation to urban environments in 14 cities worldwide: a cross-sectional study. THE LANCET, 387 (10034): 2207-2217. DOI:10.1016/S0140-6736(15)01284-2
  • Vo, Khoa D., Kun Qian, William H.K. Lam, Agachai Sumalee. 2020. Modeling joint activity-travel patterns in pedestrian networks with use of Wi-Fi data. Asian Transport Studies, 6:1-12. DOI:1016/j.eastsj.2020.100007
  • Von Schönfeld، Kim Carlotta, and Luca Bertolini. 2017. Urban streets: Epitomes of planning challenges and opportunities at the interface of public space and mobility, Cities, 9(4): 567-589. DOI:1016/j.cities.2017.04.012.
  • Wu، Jiayu, Na Ta, Yan Song, Jian Lin, and Y. Chai. 2018. Urban form breeds neighborhood vibrancy: A case study using a GPS-based activity survey in suburban Beijing. Cities، (3)74: 100–108. DOI:1016/J.CITIES.2017.11.008
  • Xia, Chang, Anthony Gar-On Yeh, and Anqi Zhang. 2020. Analyzing spatial relationships between urban land use intensity and urban vitality at street block level: A case study of five Chinese megacities. Land Scape and Urban Planning. 193. DOI: 10.1016/j.landurbplan.2019.103669