بررسی پایداری و ساختار فضایی محلات و بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهر اصفهان با استفاده از روش چیدمان فضا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مرمت و احیاء بناهای تاریخی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 دانش‌آموخته دکتری، گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

نفوذپذیری و مشکل دسترسی ازجمله مشخصه­ هایی است که برای بافت­ های فرسوده و ناکارآمد شهری برشمرده می­ شود، با این‌وجود در کمتر مطالعه ­ای این موضوع به‌گونه‌ای روشمند و غیر روایی مورد بررسی و تحلیل قرارگرفته است. بر این اساس پژوهش حاضر، با بررسی ساختار فضایی شهر اصفهان به کمک روش چیدمان فضا، تلاش کرده است تا ضمن معرفی روشی مناسب در مطالعه و تحلیل شرایط ساختاری عرصه­ های سکونتی شهرها، جایگاه محدوده­ ها و محلات فرسوده و ناکارآمد اصفهان را نیز در ساختار فضایی شهر موردبررسی قرار دهد. در این رابطه با استفاده از شاخص «هم‌پیوندی» میزان قابلیت حرکت و ارتباط در شهر اصفهان، همچنین محدوده­های هدف، به‌صورت کمی در سطح کلان، میانی و محلی مدل‌سازی شده و میزان ارزش هم‌پیوندی محدوده ­های هدف در قیاس با کل شهر با استفاده از پنج آماره میانگین، کمینه، بیشینه، انحراف معیار و اختلاف میانگین هم‌پیوندی شهر و محدوده ­های هدف، تحلیل شد. یافته‌ها نشان می­ دهد که ارزش هم‌پیوندی ساختار فضایی محدوده ­های هدف در هر سه سطح ذکرشده پایین‌تر از سایر محلات شهر است، که این مسئله مؤید ناپایداری، ضعف دسترسی و نفوذپذیری این محدوده­ ها در شهر می‌باشد. لذا نتایج حاصل از تحلیل با روش چیدمان فضا به شکلی روشمند ارتباط معنی‌دار و مستقیمی را بین ساختار فضایی محلات دارای بافت فرسوده و سایر محلات، با وضعیت آن‌ها نشان می‌دهد که این نکته حکایت از کارآمدی روش مذکور در مطالعه ­ی موضوعات مشابه دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study on Space Sustainability and Structure of Worn-out and Inefficient Fabrics and Neighborhoods of Esfahan City Using Space Syntax

نویسندگان [English]

  • Amir Mohammad Moazezimehr Tehran 1
  • Morteza Omidipoor 2
1 Assistant Professor, Department of Conservation of Architectural Heritage, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Ghazvin, Iran.
2 PhD, Department of Remote Sensing and GIS, Faculty of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Permeability and access problems are two traits of worn-out and inefficient fabrics of cities; However, rarely they have been studied in a systematic and non-narrative way. By examining the spatial structure of Isfahan using Space Syntax, It has been tried to study on place of worn-out and inefficient districts, and neighborhoods of Esfahan in spatial structure of city meanwhile introducing an appropriate way to study and analyze the structural conditions of the residential areas of cities. By using " integration" index, the ability to move and communicate in the city, and in target districts, were quantitatively modeled in macro, intermediate and local level, and the integration value of the target districts in relative to the entire city were analyzed by using five circumstantial evidences (average, minimum, maximum, standard deviation and the mean difference of integration value of city and target districts). The results show that the integration value of the target district spatial structure in all three levels is lower than other city neighborhoods; confirming the weakness of accessibility and permeability of these areas in the city. So, the results of the analysis using Space Syntax show a significant direct relationship between spatial structure of neighborhoods included worn-out fabrics and other neighborhoods with their status, in a systematic way, and suggest the effectiveness of these methods in the study of the same issues.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial structure
  • Space Syntax
  • Integration
  • Isfahan
  • Worn-out fabrics
  • بحرینی، سید حسین، و سوده تقابن. 1390. آزمون کاربرد روش چیدمان فضا در طراحی فضاهای سنتی شهری. هنرهای زیبا 3(4): 5-18.
  • حبیبی، کیومرث، احمد پوراحمد، و ابوالفضل مشکینی. 1386. تعیین عوامل سازه‌ای ساختمانی مؤثر در آسیب‌پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از FUZZY LOGIC and GIS. مجله هنرهای زیبا 33: 27-36.
  • خضیری عفراوی، ندا، محمد ابراهیم مظهری، و ثریا مکی نیری. 1394. تدوین احکام طراحی فضای پیاده‌رو با تأکید بر افزایش امنیت شهری نمونه موردی بلوار گلستان شهر اهواز. فصلنامه مطالعات شهری 4(15) 69-82.
  • رفیعیان، مجتبی، علیرضا علیزاده، و علی اکبر تقوایی. 1395. تحلیل افتراق فضایی در محله‌‌های شهر یزد با استفاده از تحلیل شبکه و چیدمان فضا. پژوهش‌های جغرافیای انسانی 48(3): 1-5.
  • ریسمانچیان، امید، و سایمون بل. 1389. شناخت کاربردی روش نحو فضا در درک پیکره‌بندی فضایی شهرها. نشریه هنرهای زیبای معماری و شهرسازی (43)2: 49-56.
  • ریسمانچیان، امید، و سایمون بل. 1390. بررسی جدا افتادگی فضایی بافت‌های فرسوده در ساختار شهر تهران به روش نحو فضا. فصلنامه علمی - پژوهشی باغ نظر17 (8): 69-80.
  • شکوهی، مهشید. 1389. ارتقاء عملکردی - کالبدی گذر تاریخی هفت منبر. نامه معماری و شهرسازی 2(3): 57-64.
  • عباس زادگان، مصطفی، رسول بیدرام، و صفورا مختارزاده. 1391. نگاهی ساختاری به اصلاح شبکه معابر در بافت‌های فرسوده جهت حل مشکل نفوذپذیری و انزوای فضایی این محلات، نمونه موردی: بافت فرسوده مشهد. فصلنامه مدیریت شهری10(30): 163-178.
  • کوره‌چیان، محمد. 1383. شناخت گرامر فضا و طراحی شهری: نگاهی به نظریه Space Syntax و نقش آن در فرایند طراحی شهری. فصلنامه ایرانشهر شماره 2: 58-68.
  • معماریان، غلامحسین. 1384. سیری در مبانی نظری معماری. چاپ دوم. تهران: سروش دانش.
  • همدانی گلشن، حامد. 1393. باز اندیشی نظریه «نحو فضا»، رهیافتی در معماری و طراحی شهری؛ مطالعه موردی: خانه بروجردی ها، کاشان. نشریه هنرهای زیبا 20(2): 85-92.
  • Hillier, Bill. 2004. Designing safer streets: an evidence-based approach. Planning in London 48: 45-49.
  • Hillier, Bill, and Laura Vaughan. 2007. The City as one thing. Progress in Planning 67(3): 205-230.
  • Hillier, Bill, and Julienne Hanson. 1984. The social logic of space. New York: Cambridge University Press.
  • Vaughan, Laura. 2005. The relationship between physical segregation and social marginalization in the urban environment. World Architecture 185: 88-96.
  • Vaughan, Laura. 2007. The spatial syntax of urban segregation. Progress in Planning 67: 205-294.
  • Figueiredo, Lucas. 2005. Mindwalk 1.0 – Space Syntax Software. Brazil, Laboratório de Estudos. http://www.mindwalk.com.br/papers/Figueiredo_
    2005_Space_Syntax_Softwar e_en.pdf.
  • Hillier, B., J.Hanson, H. Graham, 1987. Ideas are in things: an application of the space syntax method to discovering house genotypes. Environ. Plan. B: Plan. Des 14: 363–385.
  • Al-Sayed, K., A. Turner, B. Hillier, S. Iida, and A. Penn. 2015. Space syntax methodology. ‏ A teaching text book fon Msc SD: AC course. Bartlett School of Architecture.UCL.
  • Marcus, Lars. 2015. Interaction rituals and co-presence: Linking humans to humans in space syntax theory. In Proceedings of the Tenth International Space Syntax Symposium. London: UCL Space Syntax Laboratory. ‏
  • Salingaros, Nikos A., and  Pietro Pagliardini,. 2016. Geometry and life of urban space. In Back to the Sense of the City: International Monograph Book: 13-32.
  • Summers, Lucia, and Shane D. Johnson. 2016. Does the configuration of the street network influence where outdoor serious violence takes place? Using space syntax to test crime pattern theory Journal of Quantitative Criminology 33(2): 1-24.